Phơi nệm có ích chủ yếu vì làm khô: nệm mất bớt hơi ẩm tích từ mồ hôi, ít mùi và kém thuận lợi cho mạt bụi. Nhưng không phải nệm nào cũng phơi nắng được. Nệm bông ép và nệm lò xo vỏ thường chịu được nắng nhẹ buổi sáng; nệm cao su thiên nhiên và nệm foam chỉ nên làm thoáng trong bóng râm có gió, vì nắng gắt và nhiệt làm hai loại vật liệu này nhanh lão hoá.
Khi nệm bị đổ nước, nguyên tắc là rút nước ra càng nhanh càng tốt bằng thấm hút, rồi tạo luồng gió đi qua cả hai mặt nệm. Nhiệt nóng không phải là cách làm khô an toàn cho phần lớn lõi nệm.
Bài này đi qua từng loại nệm nên phơi thế nào, giờ phơi, cách làm thoáng khi ở chung cư không có chỗ phơi, cách xử lý nệm bị đổ nước và cách biết nệm đã khô thật hay chưa.
Loại nệm nào phơi nắng được
Nắng có hai tác dụng: làm khô và làm nóng. Với vật liệu bền nhiệt như bông, sợi, lò xo, cả hai tác dụng đều có ích. Với cao su thiên nhiên và foam, tia cực tím và nhiệt làm bề mặt khô cứng, giòn hoặc ố vàng sau nhiều lần.
| Loại nệm | Phơi nắng | Cách làm khô nên dùng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bông ép | Được, nắng nhẹ buổi sáng | Phơi hai mặt, vỗ cho bông tơi | Không để mưa bất chợt làm ướt lại |
| Lò xo có vỏ dày | Được, nắng nhẹ, thời gian ngắn | Dựng nghiêng cho gió qua mặt dưới | Nệm nặng, cần hai người khiêng |
| Cao su thiên nhiên | Không nên phơi nắng trực tiếp | Làm thoáng trong bóng râm, quạt | Nắng làm lõi lão hoá, vỡ vụn dần |
| Foam, memory foam | Không nên phơi nắng trực tiếp | Làm thoáng trong nhà, quạt, hút ẩm | Nhiệt làm foam biến dạng, ố màu |
| Nệm lai lò xo và foam | Không nên, vì có lớp foam | Làm thoáng, dựng nghiêng trong nhà | Theo hướng dẫn của nhà sản xuất |
Hướng dẫn kèm theo nệm luôn ưu tiên hơn bảng chung. Nếu không chắc nệm có lớp foam hay cao su bên trong, xử lý như nệm foam, tức là không phơi nắng.
Gối, chăn, tấm bảo vệ chần bông thì phần lớn phơi nắng được và có ích, trừ gối cao su, gối foam.
Phơi nệm bông ép, lò xo đúng cách
Với loại nệm chịu được nắng, phơi đúng giờ và đúng cách giúp nệm khô mà không bạc màu vải.
- Chọn ngày khô ráo, nhiều gió. Ngày nồm hoặc trời âm u, phơi ngoài trời không làm nệm khô hơn mà có khi hút ẩm vào.
- Phơi vào buổi sáng, khoảng từ khi nắng lên đến gần trưa. Nắng giữa trưa và đầu giờ chiều gay gắt nhất, dễ làm bạc và giòn vải bọc.
- Lót một tấm vải sạch nơi đặt nệm, hoặc kê lên ghế, thanh sắt cho mặt dưới không chạm nền bẩn. Không đặt thẳng lên nền gạch ban công còn ẩm.
- Phơi một mặt khoảng một hai giờ rồi lật mặt kia, hoặc dựng nghiêng để cả hai mặt cùng gặp gió.
- Vỗ nhẹ khắp mặt nệm bông ép để bông tơi ra, không đập mạnh làm bung đường chần.
- Mang vào trước khi nắng gắt hoặc khi trời chuyển mây. Để nệm nguội trong phòng một lúc rồi mới lắp tấm bảo vệ và trải ga.
Vài lần phơi mỗi năm là đủ với nệm có tấm bảo vệ. Phơi quá thường xuyên với nắng gắt làm vải bọc nhanh mục hơn, không làm nệm sạch hơn tương ứng.
Không có chỗ phơi: làm thoáng nệm trong nhà
Phần lớn căn hộ chung cư và phòng trọ không có chỗ đủ rộng để đưa nệm ra nắng, và với nệm cao su, foam thì cũng không nên. Làm thoáng trong nhà thường đạt mục đích chính là làm khô, chỉ cần tạo được luồng gió đi qua cả hai mặt nệm.
Cách làm đơn giản: tháo ga và tấm bảo vệ, dựng nệm nghiêng theo cạnh dài tựa vào tường hoặc thành giường, giữ một khoảng hở phía sau. Mở cửa sổ và cửa phòng để có gió lùa, đặt quạt đứng thổi chéo qua nệm. Hai ba giờ vào một ngày khô ráo là đủ cho làm thoáng định kỳ.
Nếu nệm quá nặng để dựng, kê cao một đầu bằng vài cuốn sách dày hoặc khúc gỗ, mở khoảng trống dưới đáy cho gió vào, quạt thổi vào khe đó. Phòng không có cửa sổ thì dùng chế độ làm khô của điều hoà hoặc máy hút ẩm trong khi làm thoáng.
Nệm cao su và foam để gần cửa sổ có nắng chiếu vào cũng nên tránh vệt nắng chiếu thẳng nhiều giờ mỗi ngày; kéo rèm mỏng là đủ. Việc làm thoáng trong nhà có thể làm thường xuyên hơn phơi ngoài trời nhiều, ví dụ mỗi tháng một lần, mà không tốn công khiêng vác.
Nệm bị đổ nước: làm khô từng bước
Một cốc nước, bình nước của trẻ, hay nước dột từ trần nhà đều có thể làm ướt một vùng nệm. Khoảng một giờ đầu quyết định nệm khô sạch hay sinh mùi.
- Tháo ga và tấm bảo vệ ra ngay. Nếu tấm bảo vệ là loại chống thấm, kiểm tra xem nước có lọt xuống nệm không; nhiều khi nệm vẫn khô.
- Thấm nước bằng khăn bông khô, ấn mạnh, thay khăn liên tục cho tới khi khăn gần như không ướt thêm. Có máy hút bụi ướt khô thì dùng hút trực tiếp vùng ướt, rút được nước ở lớp sâu tốt hơn khăn.
- Dựng nệm lên hoặc kê nghiêng để vùng ướt không bị đè, mặt dưới thoáng.
- Đặt quạt thổi thẳng vào vùng ướt, mở cửa sổ. Nếu có máy hút ẩm, đóng cửa và chạy máy trong phòng; nếu không, ưu tiên gió lùa.
- Rắc bột nở lên vùng ướt khi bề mặt đã gần khô để hút thêm ẩm và mùi, để vài giờ rồi hút sạch.
- Kiểm tra trước khi trải ga: ấn khăn giấy khô mạnh xuống vùng từng ướt, ngửi gần mặt nệm. Còn ẩm hoặc có mùi ẩm thì tiếp tục làm khô, ngủ tạm chỗ khác.
Nếu nước là nước bẩn, như nước dột qua trần, nước ngập, nước cống, đó không còn là chuyện làm khô đơn thuần. Nệm foam, cao su ngấm nước bẩn khó làm sạch tại nhà; liên hệ dịch vụ giặt nệm hoặc cân nhắc thay.
Mất bao lâu để khô và cách biết đã khô thật
Nệm lò xo, bông ép, vết ướt nhỏ. Thường vài giờ với quạt và gió. Bông ép ướt nhiều có thể bị vón; vỗ đều khi gần khô để bông tơi lại.
Nệm foam, memory foam. Lâu nhất, vì foam giữ nước trong các bọt khí. Vết ướt cỡ cốc nước có thể cần nửa ngày đến một ngày với quạt thổi liên tục; ướt nhiều có thể lâu hơn. Không ấn vắt mạnh, foam có thể rách.
Nệm cao su thiên nhiên. Lõi có lỗ thoáng nên khô nhanh hơn foam đặc, nhưng vẫn cần quạt và thông gió. Không dùng nắng hay máy sấy nóng để đẩy nhanh.
Kiểm tra bằng tay. Ấn mạnh khăn giấy khô vào vùng từng ướt trong mười giây. Giấy hơi ẩm hoặc có dấu loang là chưa khô. Ngửi gần: mùi ngai ngái là còn ẩm bên trong.
Kiểm tra theo thời gian. Mặt trên khô sau vài giờ không có nghĩa là lớp giữa khô. Với foam và cao su, để thêm vài giờ sau khi mặt trên đã khô, rồi kiểm tra lại mặt dưới.
Những lỗi hay gặp khi phơi và làm khô nệm
Mấy thói quen dưới đây xuất phát từ ý muốn làm nhanh, nhưng thường để lại hậu quả lâu dài cho nệm:
- Phơi nệm cao su ngoài nắng trưa vì "nắng diệt khuẩn". Một hai lần chưa thấy gì, nhưng nhiều lần thì bề mặt bắt đầu khô, rạn và vụn.
- Dùng máy sấy tóc nóng, lò sưởi, bàn là hơi để làm khô. Nhiệt và ẩm cùng lúc làm foam và cao su hỏng nhanh, có thể làm co rút vải bọc.
- Đặt nệm ướt nằm phẳng trên sàn. Mặt dưới không có gió, nước đọng ở đáy, mùi và mốc bắt đầu từ đó.
- Trải ga lại khi mới khô mặt trên. Đêm đó hơi ấm cơ thể kéo ẩm từ lớp giữa lên.
- Phơi nệm qua đêm ngoài ban công. Sương đêm làm nệm hút ẩm trở lại, ngược mục đích.
- Khiêng nệm nặng ra ban công một mình. Dễ đau lưng, dễ va quệt làm rách vỏ.
Với nệm còn bảo hành, giữ lại hướng dẫn sử dụng: một số nhà sản xuất từ chối bảo hành khi nệm hỏng do phơi nắng hoặc do ẩm, và hướng dẫn thường ghi rõ cách làm thoáng được phép.
Phơi và làm thoáng theo nơi ở
Nhà phố có sân thượng. Có chỗ phơi nhưng sân thượng bê tông giữa trưa rất nóng, nệm đặt trực tiếp lên sàn có thể bị nóng từ dưới lên. Kê nệm lên ghế dài hoặc giàn phơi, phơi buổi sáng sớm, và đưa vào trước trưa. Chú ý gió mạnh có thể lật nệm nhẹ như nệm bông ép.
Chung cư có ban công nhỏ. Thường không đủ chỗ đặt nệm nằm, và nhiều toà nhà không cho phơi đồ lớn ra lan can vì an toàn và mỹ quan. Dựng nệm sát cửa ban công, mở cửa cho gió lùa vào phòng, quạt thổi qua nệm là cách hợp lý. Không treo, vắt nệm qua lan can cao tầng.
Phòng trọ một gian. Không có chỗ phơi, ít cửa sổ. Ưu tiên giữ nệm khô bằng thói quen: kê nệm lên tấm nan hoặc pallet gỗ thay vì đặt sát nền, để nệm trần một lúc mỗi sáng, quạt thổi mặt nệm khi đi làm về. Với nệm mỏng nhẹ, mỗi tháng dựng lên tường một buổi.
Nhà ở quê có sân rộng. Thói quen phơi nệm bông, chiếu, chăn ngoài sân là phù hợp với bông ép và chăn bông. Khi gia đình chuyển sang nệm cao su hay foam, thói quen đó cần đổi: làm thoáng trong hiên nhà có bóng mát thay vì giữa sân nắng.
Homestay, nhà nghỉ. Không thể khiêng nệm ra phơi thường xuyên. Làm thoáng nệm giữa hai lượt khách bằng cách để nệm trần, mở cửa phòng và bật quạt trong lúc dọn phòng là đủ cho mục đích làm khô.
Ví dụ giả định: bình nước của bé đổ lúc nửa đêm
Giả sử lúc hai giờ sáng, bình nước có nắp lỏng của bé đổ lên nệm foam 1m6 của bố mẹ, ướt một vùng cỡ hai bàn tay. Nệm có tấm bảo vệ chần bông, không chống thấm.
Việc cần làm ngay: tháo tấm bảo vệ và ga, lấy hai ba khăn tắm khô ấn mạnh lên vùng ướt cho tới khi khăn không ướt thêm. Kê nghiêng nệm bằng gối dưới một cạnh để vùng ướt thoáng mặt dưới, bật quạt thổi thẳng vào. Cả nhà ngủ tạm phần còn lại của giường hoặc phòng bên.
Sáng ra, mặt nệm có vẻ đã khô, nhưng ấn khăn giấy mạnh vẫn thấy hơi ẩm. Tiếp tục để quạt thổi trong lúc đi làm, mở cửa sổ, rắc bột nở lên vùng đó. Tối về hút sạch, kiểm tra lại bằng khăn giấy và ngửi gần mặt nệm. Khô hẳn thì trải ga. Sau sự cố, gia đình đổi tấm chần bông sang tấm có lớp chống thấm để lần sau chỉ cần thay tấm.
Câu hỏi thường gặp
Phơi nệm có diệt được vi khuẩn không?
Nắng có tia cực tím và nhiệt, giúp làm khô và giảm một phần vi sinh vật ở bề mặt. Nhưng tia nắng không xuyên sâu vào lõi nệm dày, nên đừng kỳ vọng phơi nắng thay được làm sạch. Lợi ích chính của phơi nệm là làm khô, giảm mùi.
Bao lâu nên phơi hoặc làm thoáng nệm một lần?
Làm thoáng trong nhà khoảng mỗi tháng một lần là hợp lý với hầu hết nệm. Phơi nắng ngoài trời với nệm bông ép, lò xo vài lần mỗi năm, chọn ngày khô ráo. Thói quen để nệm thoáng vài chục phút mỗi sáng trước khi dọn giường quan trọng không kém.
Nệm cao su có cần phơi không?
Nệm cao su cần làm thoáng để thoát ẩm, nhưng không cần và không nên phơi nắng trực tiếp. Dựng nghiêng nệm trong phòng có gió, quạt thổi vài giờ là đủ. Nắng và nhiệt làm cao su thiên nhiên lão hoá nhanh, bề mặt khô cứng và vỡ vụn dần.
Nệm bị ướt bao lâu thì bắt đầu có mốc?
Không có mốc thời gian cố định, phụ thuộc lượng nước, nhiệt độ và độ ẩm phòng. Trong điều kiện nóng ẩm, nệm để ẩm kéo dài một hai ngày đã có thể bắt đầu có mùi. Vì vậy làm khô ngay trong buổi là quan trọng nhất, đừng để qua đêm.
Dùng máy hút bụi ướt khô cho nệm có được không?
Được, và thường hiệu quả hơn khăn với vết ướt lớn. Đặt đầu hút ấn sát vùng ướt, đi chậm nhiều lượt. Sau đó vẫn cần quạt và thông gió để làm khô phần ẩm còn lại. Không dùng chế độ phun nước của máy giặt thảm lên nệm foam, cao su.
Nệm foam bị đổ nước có hỏng luôn không?
Không nhất thiết. Một vết nước sạch được thấm hút ngay và làm khô kỹ thường không làm hỏng foam. Vấn đề xảy ra khi nước nhiều, không được làm khô hẳn, gây mùi và mốc bên trong, hoặc khi dùng nhiệt để sấy làm foam biến dạng.