Muốn khử mùi hôi nệm hiệu quả, việc đầu tiên là xác định mùi đến từ đâu: mùi chua của mồ hôi tích lâu, mùi ẩm của nệm không khô, mùi khai của một vết cũ, mùi nhựa của nệm mới, hay mùi khói và đồ ăn ám vào. Mỗi nguồn có cách xử lý riêng. Bột nở (baking soda) rắc lên rồi hút sạch giúp giảm mùi bề mặt, nhưng không giải quyết được mùi có nguồn nằm sâu trong lõi.
Phần lớn mùi nệm trong nhà ở Việt Nam có chung một gốc là độ ẩm. Mồ hôi đêm nào cũng thấm xuống, gặp phòng kín, điều hoà tắt lúc sáng, ga phủ kín cả ngày, nệm không bao giờ khô hẳn. Vì vậy khử mùi lâu dài là làm cho nệm khô thường xuyên hơn, còn bột nở hay chất thơm chỉ là bước phụ.
Bài này đưa ra cách nhận biết từng loại mùi bằng mũi và tay, bảng xử lý theo nguồn, quy trình khử mùi bằng bột nở cho đúng, và những trường hợp mùi là dấu hiệu nệm đã đến lúc thay.
Nhận diện mùi nệm theo nguồn
Ghé sát mũi vào mặt nệm trần, ngửi ở vùng đầu, vùng hông và vùng chân, rồi ấn mạnh lòng bàn tay xuống và ngửi lại. Mùi mạnh lên khi ấn nghĩa là nguồn mùi nằm dưới lớp vải. Đối chiếu với bảng dưới đây.
| Mùi ngửi thấy | Nguồn thường gặp | Vị trí đậm nhất | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Chua, hăng như áo mặc nhiều ngày | Mồ hôi và dầu da tích lâu | Vùng lưng, vùng đầu | Làm sạch vết ố, bột nở, làm thoáng thường xuyên |
| Ẩm, ngai ngái như khăn phơi chưa khô | Nệm không bao giờ khô hẳn | Mặt dưới, giữa nệm | Làm khô, kê nệm thoáng đáy, giảm ẩm phòng |
| Khai, hắc | Vết nước tiểu cũ của người hoặc thú cưng | Một vùng cụ thể | Giấm loãng hoặc dung dịch enzyme tại chỗ |
| Nhựa, hoá chất nhẹ | Vật liệu mới, nhất là nệm foam cuộn | Toàn bộ nệm | Làm thoáng vài ngày, mùi giảm dần |
| Khói thuốc, dầu mỡ bếp | Ám từ không khí trong nhà | Mặt trên, vải bọc | Giặt vỏ nếu tháo được, bột nở, xử lý nguồn khói |
| Mốc, đất ẩm | Nấm mốc đã phát triển | Mặt dưới, mép tiếp xúc giường | Kiểm tra đốm mốc; lan rộng thì cân nhắc thay |
Đôi khi nệm có hai mùi chồng nhau, ví dụ mùi mồ hôi và mùi ẩm. Xử lý mùi ẩm trước, vì khi nệm khô, mùi mồ hôi cũng giảm theo và lúc đó mới đánh giá được còn phải làm gì thêm.
Khử mùi bằng bột nở: làm sao cho có tác dụng
Bột nở hút ẩm nhẹ và trung hoà một phần các hợp chất có tính axit gây mùi, như mùi chua mồ hôi. Nó rẻ, an toàn, nhưng hay bị dùng sai cách đến mức gần như không có tác dụng.
- Hút bụi mặt nệm trước. Bột nở rắc lên lớp bụi và da chết sẽ vón lại, khó hút sạch và kém tác dụng.
- Chọn ngày khô ráo. Nếu trời nồm hoặc mưa nhiều ngày, bột nở hút ẩm của không khí trước khi kịp hút mùi trong nệm.
- Rắc mỏng và đều bằng rây, phủ kín mặt nệm, dày hơn một chút ở những vùng mùi đậm. Không cần đổ cả gói; lớp mỏng tiếp xúc rộng có ích hơn lớp dày một chỗ.
- Để yên ít nhất vài giờ, tốt nhất là cả ngày, mở cửa sổ. Có thể dùng tay đeo găng xoa nhẹ cho bột len vào thớ vải, không chà mạnh.
- Hút sạch hai lượt theo hai hướng vuông góc. Kiểm tra đường viền và rãnh chần, bột sót lại hay đọng ở đó.
- Để nệm thoáng thêm một hai giờ rồi mới lắp tấm bảo vệ và trải ga.
Trộn thêm vài giọt tinh dầu vào bột nở là thói quen phổ biến để có mùi thơm; nó không làm tăng khả năng khử mùi, và với người nhạy cảm mùi hoặc nhà có trẻ sơ sinh thì nên bỏ qua. Một số tinh dầu còn để lại vết dầu trên vải sáng màu.
Mùi ẩm: gốc của phần lớn mùi nệm
Một người lớn mỗi đêm thoát ra một lượng mồ hôi không nhỏ, kể cả khi không thấy ướt lưng. Phần lớn lượng ẩm đó đi vào ga, tấm bảo vệ và lớp trên của nệm. Nếu ban ngày nệm được để trần, có gió, ẩm bay đi. Nếu ga được kéo phẳng phủ kín ngay khi dậy, phòng đóng cửa cả ngày, ẩm cứ tích lại, và mùi ngai ngái bắt đầu xuất hiện sau vài tuần.
Cách nhận biết: mùi rõ hơn vào buổi sáng và những ngày trời ẩm, ngửi mặt dưới nệm thấy mùi đậm hơn mặt trên, nệm đặt sát sàn gạch hoặc trên tấm phản kín. Đây là mùi xử lý bằng thói quen chứ không bằng hoá chất.
Ba việc có tác dụng nhất: để nệm thoáng mỗi sáng trước khi dọn giường; đổi đáy giường kín sang giát có khe hở, hoặc kê nệm lên tấm nan nếu đang đặt thẳng trên sàn; và vài tuần một lần dựng nệm nghiêng vào tường vài giờ, bật quạt thổi mặt dưới. Trong mùa nồm, máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà vài giờ trong ngày giúp nệm không hút thêm ẩm từ không khí.
Nếu sau một hai tuần thay đổi thói quen mà mùi ẩm vẫn còn, kiểm tra mặt dưới và mép nệm dưới đèn sáng xem có đốm đen, xanh hay trắng xám không. Có đốm mốc thì không còn là chuyện khử mùi.
Nệm mới có mùi: chờ bao lâu là bình thường
Nệm foam và nệm cuộn hút chân không thường có mùi hoá chất nhẹ khi mới mở ra, do các hợp chất bay hơi còn lại từ quá trình sản xuất foam và keo dán lớp. Mùi này thường giảm rõ trong vài ngày đầu nếu phòng thông gió tốt và mờ dần trong vài tuần. Nệm cao su thiên nhiên cũng có mùi đặc trưng, hơi ngọt hắc của mủ cao su, có thể kéo dài lâu hơn nhưng nhạt dần theo thời gian.
Cách làm: mở nệm ra trong phòng có cửa sổ mở, để vài giờ tới một hai ngày theo hướng dẫn trước khi ngủ, tháo bỏ màng nilon bọc ngoài, chưa trải ga ngay. Nếu có thể, đặt nệm ở phòng khác ngủ một hai đêm đầu, bật quạt hướng ra cửa sổ.
Một số chứng nhận độc lập về phát thải hoá chất bay hơi của foam có tồn tại; nếu người bán nêu một chứng nhận, hỏi họ chứng nhận đó kiểm tra cái gì và cho xem giấy tờ. Không nên chỉ dựa vào chữ "không mùi" trên quảng cáo.
Nếu mùi quá nồng gây nhức đầu, cay mắt, hoặc sau vài tuần vẫn không giảm, liên hệ nơi bán theo chính sách đổi trả. Nhà có trẻ sơ sinh, người hen suyễn nên để nệm mới thông gió lâu hơn trước khi dùng.
Những cách khử mùi phổ biến: cái nào có ích
Phơi nắng. Có ích với nệm bông ép, lò xo vỏ dày, vì làm khô nhanh và nhiệt nhẹ giúp giảm mùi. Không phù hợp với nệm cao su thiên nhiên, foam vì nắng gắt làm vật liệu nhanh lão hoá. Với hai loại này, làm thoáng trong bóng râm có gió là thay thế an toàn.
Than hoạt tính, than tre. Hút mùi trong không khí quanh nó, có ích cho phòng kín hoặc tủ. Đặt túi than gần giường hoặc dưới gầm giường được, nhưng nó không hút được mùi nằm sâu trong lõi nệm. Phơi túi than ra nắng định kỳ theo hướng dẫn để dùng lại.
Xịt nước thơm vải. Che mùi tạm thời, không xử lý nguồn. Xịt nhiều lại thêm ẩm. Nếu dùng, xịt mỏng lên ga sau khi trải chứ không xịt thẳng vào nệm.
Giấm pha loãng xịt toàn mặt nệm. Có ích tại chỗ với vết khai hoặc vết mồ hôi đậm, nhưng xịt toàn bộ nệm là đưa thêm rất nhiều ẩm vào lõi. Dùng tại chỗ, lượng ít, rồi làm khô.
Máy tạo ozone. Đôi khi được quảng cáo để khử mùi phòng ngủ. Ozone nồng độ cao gây kích ứng đường hô hấp; nếu dịch vụ dùng, phòng phải không có người, vật nuôi trong thời gian xử lý và được thông gió kỹ sau đó. Với nhu cầu gia đình, làm thoáng và xử lý nguồn mùi an toàn hơn.
Khi mùi là tín hiệu nệm nên thay
Khử mùi có giới hạn. Những tình huống dưới đây cho thấy nguồn mùi đã ở trong lõi đến mức xử lý tại nhà khó còn hiệu quả:
- Mùi mốc đi kèm đốm mốc lan rộng ở mặt dưới hoặc thấy được khi ấn vào mép nệm.
- Mùi khai quay lại mỗi khi trời ẩm, dù đã xử lý bằng enzyme nhiều lần.
- Nệm lò xo có mùi kim loại gỉ, kèm tiếng cót két khi trở mình, cho thấy khoang lò xo đã bị ẩm lâu ngày.
- Nệm từng bị ngập hoặc ngấm nước nhiều mà không được hút ẩm chuyên nghiệp, sau đó mùi không mất.
- Người nằm hắt hơi, ngạt mũi rõ hơn khi nằm trên nệm đó so với chỗ khác, kéo dài nhiều tuần. Trường hợp này nên đi khám để biết nguyên nhân, đồng thời xem lại nệm.
Với những trường hợp nhẹ hơn, cách đáng làm nhất sau khi khử mùi xong là lắp tấm bảo vệ nệm và duy trì thói quen để nệm thoáng mỗi sáng. Hai việc này rẻ và giữ cho mùi không quay lại trong phần lớn trường hợp.
Ví dụ giả định: một nệm bông ép đã dùng tám năm, xẹp hai vùng nằm, mùi chua không mất sau hai lần phơi và rắc bột nở. Ở mức tuổi và độ xẹp đó, tiền và công khử mùi tiếp nên dành cho việc mua nệm mới.
Giữ cho mùi không quay lại, theo từng gia đình
Nhà có người hút thuốc. Khói thuốc bám vào vải bọc và lớp đệm trên, giặt vỏ hay rắc bột nở chỉ đỡ được một thời gian. Giải pháp duy nhất có tác dụng lâu là không hút thuốc trong phòng ngủ. Nếu vừa chuyển vào căn phòng của người hút thuốc cũ, giặt mọi thứ giặt được, sơn lại tường nếu cần, và làm thoáng nệm nhiều ngày liên tiếp.
Người ra mồ hôi đêm nhiều. Chọn tấm bảo vệ có mặt vải thấm hút, thay giặt mỗi tuần, có thể thêm một tấm lót mỏng ở vùng lưng để thay giữa tuần. Đừng mặc đồ ngủ dày trong phòng tắt điều hoà nửa đêm; mồ hôi ít đi thì nệm ít mùi đi.
Nhà có trẻ hay nôn trớ, đổ sữa. Sữa và đồ nôn để lâu có mùi chua rất khó chịu. Tấm lót chống thấm nhỏ đặt ở chỗ bé nằm giúp thay nhanh mà không đụng tới nệm. Khi có sự cố, gạt phần đặc, thấm khô, chấm giấm loãng rồi rắc bột nở, làm ngay trong buổi.
Phòng ngủ kiêm chỗ ăn uống, làm việc. Mùi đồ ăn và dầu mỡ bám vào nệm nhanh hơn người ta nghĩ, nhất là phòng trọ một gian nấu ăn cạnh giường. Kéo rèm ngăn, bật quạt hút khi nấu, phủ khăn trùm giường ban ngày và giặt khăn đó hằng tuần.
Nệm ít dùng ở phòng khách, phòng ông bà về chơi. Nệm bỏ không dễ ám mùi ẩm vì phòng thường đóng kín. Mở cửa phòng và để nệm trần thoáng vài giờ mỗi tuần, phủ tấm bảo vệ thay vì ga để bụi không bám trực tiếp vào nệm.
Câu hỏi thường gặp
Bột nở có làm hỏng nệm không?
Không, nếu hút sạch sau khi dùng. Bột nở là chất dịu, không tẩy màu vải. Vấn đề chỉ xảy ra khi để bột lại lâu ngày trong rãnh chần, nó hút ẩm và có thể làm mặt vải hơi cứng. Hút hai lượt theo hai chiều và kiểm tra đường viền là đủ.
Bao lâu nên khử mùi nệm một lần?
Nếu có tấm bảo vệ nệm và để nệm thoáng mỗi sáng, một đến hai lần mỗi năm là đủ, thường gắn với buổi vệ sinh tổng. Nệm không có tấm bảo vệ, người ra nhiều mồ hôi hoặc phòng kín thì làm mỗi quý. Làm nhiều hơn mà không thay đổi thói quen thoáng nệm thì hiệu quả giảm dần.
Mùi nệm foam mới có hại cho sức khoẻ không?
Phần lớn trường hợp mùi giảm nhanh khi thông gió và không gây vấn đề với người khoẻ. Người nhạy cảm, hen suyễn hoặc trẻ sơ sinh nên tránh nằm khi mùi còn nồng. Nếu mùi gây nhức đầu, cay mắt, hoặc không giảm sau vài tuần, liên hệ nơi bán và hỏi về chứng nhận phát thải của sản phẩm.
Có nên dùng máy hút bụi có đèn UV để khử mùi?
Đèn UV trên máy hút bụi chỉ chiếu lên bề mặt trong thời gian rất ngắn khi lướt qua, nên tác dụng khử mùi hạn chế. Phần lực hút giúp lấy bụi và da chết, gián tiếp giảm mùi. Mùi từ ẩm hay vết cũ trong lõi vẫn cần làm khô và xử lý tại chỗ.
Nệm có mùi nhưng không thấy vết bẩn, bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng làm khô: để nệm trần thoáng cả ngày, dựng nghiêng cho mặt dưới gặp gió, kiểm tra đáy giường có kín không. Sau đó hút bụi và rắc bột nở. Nếu sau một hai tuần thay đổi thói quen mùi vẫn còn, kiểm tra mặt dưới tìm đốm mốc hoặc vết cũ bị che.
Đặt túi than hoạt tính dưới nệm có được không?
Được, nhưng nó chủ yếu hút mùi trong không khí quanh đó chứ không hút mùi trong lõi nệm. Tránh đặt túi kín sát mặt dưới nệm làm cản đường thoát ẩm. Đặt dưới gầm giường hoặc góc phòng, phơi túi ra nắng định kỳ để dùng tiếp.