Muốn phòng ngủ yên hơn, hãy bắt đầu từ những khe hở: khe dưới cửa phòng, khe quanh cánh cửa, khe giữa khung và cánh cửa sổ. Âm thanh đi qua chỗ hở dễ hơn rất nhiều so với xuyên qua tường gạch, nên bịt kín các khe thường giảm tiếng ồn rõ rệt với chi phí thấp. Sau đó mới tới làm dày cửa, thêm rèm nặng, đồ mềm trong phòng và cuối cùng là các giải pháp cải tạo như thay cửa kính.
Với tiếng ồn không chặn được hết, như xe cộ ngoài đường, tiếng hàng xóm, người nằm cạnh ngáy, bạn có thêm hai công cụ: nút tai làm giảm âm lượng tới tai, và âm nền đều như tiếng quạt hay tiếng ồn trắng làm tiếng động đột ngột bớt nổi bật.
Bài này sắp xếp các cách theo thứ tự nên làm, giải thích vì sao có cách hiệu quả mà có cách gần như chỉ để yên tâm, và gợi ý theo từng kiểu nhà: nhà mặt đường, chung cư, phòng trọ sát vách.
Tiếng ồn đi vào phòng ngủ bằng đường nào
Âm thanh truyền theo hai đường. Đường thứ nhất là qua không khí: tiếng xe, tiếng nói chuyện, tiếng tivi nhà bên đi vào phòng qua mọi khe hở, rồi qua những bề mặt mỏng nhẹ như kính đơn, cửa gỗ rỗng, vách thạch cao một lớp. Đường thứ hai là qua kết cấu: tiếng bước chân tầng trên, tiếng kéo ghế, máy giặt rung, tiếng khoan đục truyền qua sàn, dầm, tường rồi phát ra trong phòng bạn.
Hai đường này cần cách xử lý khác nhau. Tiếng qua không khí giảm được nhiều nhờ bịt khe và tăng khối lượng của bề mặt mỏng. Tiếng qua kết cấu khó xử lý hơn nhiều với người ở, vì nguồn nằm ngoài tầm tay; ở đây thường chỉ giảm nhẹ được, phần còn lại phải trao đổi với hàng xóm hoặc ban quản lý.
Có một nguyên tắc hay bị bỏ qua: một khe hở nhỏ có thể làm hỏng cả bức tường tốt. Một cánh cửa đặc nhưng khe dưới chân cao một hai phân cho tiếng lọt vào gần như thoải mái. Vì vậy, thay cửa đắt tiền mà không bịt khe thường gây thất vọng.
Cũng nên phân biệt tiếng trầm và tiếng cao. Tiếng xe tải, nhạc bass, máy nén điều hoà là tiếng trầm, xuyên qua vật liệu tốt hơn và khó chặn. Tiếng nói chuyện, tiếng chó sủa, tiếng bát đĩa là tiếng cao hơn, dễ chặn hơn bằng các biện pháp đơn giản.
Thứ tự xử lý: từ rẻ đến tốn kém
Bảng dưới đây xếp các biện pháp theo chi phí và công sức tăng dần. Mức hiệu quả là ước lượng tương đối với tiếng ồn qua không khí, không phải số đo.
| Biện pháp | Chi phí | Hiệu quả tương đối | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Chặn khe dưới cửa phòng (thanh chặn, chổi quét chân cửa) | Thấp | Rõ | Thường là bước có lợi nhất |
| Dán ron cao su hoặc xốp quanh khung cửa | Thấp | Rõ | Chọn ron vừa độ dày khe, cửa vẫn đóng được êm |
| Ron và gioăng cho cửa sổ, bịt khe khung | Thấp đến vừa | Rõ với cửa cũ hở | Keo bịt khe khung cửa cần làm đúng loại vật liệu |
| Rèm vải dày, nặng phủ rộng cửa sổ | Vừa | Vừa, chủ yếu với tiếng cao | Kết hợp cản sáng |
| Thảm, kệ sách, tủ quần áo áp tường giáp nguồn ồn | Vừa | Ít đến vừa | Giảm vang trong phòng, giảm nhẹ tiếng xuyên tường |
| Thay cửa phòng rỗng bằng cửa đặc | Vừa đến cao | Rõ nếu kèm ron kín | Gọi thợ đo lắp |
| Thay hoặc thêm lớp cửa sổ kính dày, kính hộp | Cao | Rõ với nhà mặt đường | Cần thợ, xin phép ban quản lý nếu ở chung cư |
Các tấm mút trứng dán tường thường được nghĩ là "cách âm", nhưng chủ yếu chúng giảm tiếng vang bên trong phòng, như phòng thu nhỏ. Tiếng từ ngoài vào hầu như không giảm đáng kể, nên đừng bắt đầu từ đây nếu mục tiêu là ngủ yên.
Tìm chỗ lọt âm trong phòng bằng tai và tay
Trước khi mua bất cứ thứ gì, dành mười lăm phút buổi tối để tìm đúng chỗ tiếng ồn đi vào.
- Tắt quạt, điều hoà, tivi trong phòng. Đứng giữa phòng, nhắm mắt nghe tiếng chủ yếu đến từ hướng nào: cửa ra vào, cửa sổ, tường bên, trần.
- Đi sát từng bức tường, áp tai vào và so sánh. Tường nào nghe rõ hơn hẳn là tường cần xử lý trước, hoặc là chỗ không nên kê đầu giường.
- Tắt đèn trong phòng khi bên ngoài còn sáng, nhìn quanh cửa ra vào và cửa sổ. Chỗ nào thấy ánh sáng lọt qua thì âm thanh cũng lọt qua chỗ đó.
- Kẹp một tờ giấy mỏng vào khe cửa rồi đóng lại; nếu rút giấy ra dễ dàng, khe đó đang hở.
- Ghi lại các nguồn ồn theo giờ: xe cộ đầu đêm, quán ăn đóng cửa lúc khuya, xe rác lúc rạng sáng, hàng xóm dậy sớm. Biết giờ ồn giúp bạn chọn giải pháp, có khi chỉ cần xử lý khung giờ đó.
Ví dụ giả định: một căn hộ tầng năm nghe rõ tiếng thang máy và hành lang. Sau khi kiểm tra, chủ nhà nhận ra tiếng đi chủ yếu qua khe dưới cửa phòng ngủ rộng gần hai phân và cửa chính có ron đã chai cứng. Thay ron cửa chính, gắn chổi chặn chân cửa phòng ngủ là đủ để tiếng hành lang trở thành tiếng xa.
Xử lý từng chỗ: cửa, cửa sổ, tường và trần
Cửa phòng. Dán ron cao su hoặc xốp vào ba cạnh khung tiếp xúc với cánh, sao cho khi đóng ron bị ép nhẹ. Cạnh dưới dùng thanh chặn khe hoặc chổi quét gắn chân cửa. Nếu cửa là loại rỗng ruột nhẹ, gõ nghe tiếng bộp, việc thay cửa đặc cùng với ron kín mới thấy khác biệt lớn.
Cửa sổ. Cửa sổ cũ có khe giữa cánh và khung, gioăng chai cứng, cánh bị vênh không đóng khít. Thay gioăng, chỉnh bản lề và chốt cho cánh ép chặt vào khung. Khe giữa khung cửa và tường nên được bịt bằng keo phù hợp; việc này nên nhờ thợ nếu khe lớn hoặc cửa ở tầng cao.
Tường giáp hàng xóm. Kê tủ quần áo đầy đồ hoặc kệ sách đặc kín áp sát tường làm thêm một lớp khối lượng. Tránh kê đầu giường vào tường có tivi, phòng khách hay nhà vệ sinh của nhà bên. Ổ điện hai phía tường đối lưng nhau đôi khi là một lỗ thông âm nhỏ.
Trần và sàn. Tiếng bước chân tầng trên chủ yếu truyền qua kết cấu, khó xử lý từ phía dưới mà không cải tạo trần. Trao đổi nhẹ nhàng với hàng xóm về giờ giấc, đề nghị trải thảm ở lối đi chính thường hiệu quả hơn mọi tấm dán trần.
Đồ mềm trong phòng. Phòng trống, sàn gạch, tường trơn khiến mọi tiếng động vang to hơn. Thảm, rèm vải, ga gối, ghế bọc nệm hấp thụ bớt tiếng vang, làm phòng yên hơn dù không chặn được tiếng từ ngoài.
Nút tai và tiếng ồn trắng: dùng sao cho đúng
Nút tai xốp là lựa chọn rẻ và hiệu quả nhất với nhiều người. Cách đeo đúng: vê nhỏ nút xốp, kéo nhẹ vành tai lên và ra sau, đẩy nút vào rồi giữ vài giây cho nút nở ra. Đeo đúng thì tiếng ồn giảm rõ, đeo hờ ở ngoài thì gần như không có tác dụng.
Giữ vệ sinh và thay thường xuyên. Nút xốp dùng một vài đêm rồi thay; nút silicon rửa được nhưng cũng cần lau sạch, để khô. Không dùng khi tai đang đau, chảy dịch; nếu thấy ngứa, đau tai sau khi đeo, ngưng và đi khám.
Đừng đeo nút tai nếu bạn phải nghe tiếng con nhỏ hoặc người già trong đêm. Thay vào đó, dùng giải pháp giảm ồn từ phòng và âm nền nhẹ, hoặc phân công một người trực đêm không đeo nút tai.
Âm nền đều che tiếng động đột ngột. Tiếng ồn làm ta tỉnh thường không phải vì to, mà vì đột ngột: tiếng còi xe, cửa đóng sầm. Một âm nền đều như tiếng quạt, máy tạo tiếng ồn trắng hoặc một tệp âm thanh mưa đều làm khoảng cách giữa im lặng và tiếng động nhỏ lại, nên tiếng động bớt nổi bật.
Âm nền vừa đủ, đặt xa đầu. Đặt nguồn âm cách giường một khoảng, âm lượng chỉ vừa đủ che tiếng ồn, không to hơn một cuộc nói chuyện nhỏ. Với phòng trẻ nhỏ càng cần để thấp và xa cũi, không đặt sát đầu bé.
Tình huống: nhà mặt đường, chung cư, phòng trọ, người nằm cạnh ngáy
Nhà mặt đường chịu tiếng xe là tiếng trầm, liên tục, khó chặn nhất. Nếu có lựa chọn, chuyển phòng ngủ ra phía sau nhà. Nếu không, cửa sổ kín và dày là khoản đầu tư có giá trị nhất, kèm rèm nặng và âm nền đều trong phòng.
Căn hộ chung cư thường ồn từ hành lang, thang máy, ống nước và hàng xóm trên dưới. Cửa chính và cửa phòng ngủ kín khe là ưu tiên. Tiếng ống nước xả trong hộp kỹ thuật cạnh phòng ngủ có thể giảm phần nào bằng tủ kê áp tường đó; còn nếu ồn bất thường thì báo ban quản lý kiểm tra.
Phòng trọ sát vách thường có vách mỏng và cửa nhẹ. Không cải tạo được thì dựa vào thứ tự: chặn khe cửa, kê tủ hoặc kệ đồ vào vách chung, đặt đầu giường ở vách ít ồn hơn, nút tai và âm nền. Thoả thuận giờ yên tĩnh với phòng bên thường giải quyết được nhiều hơn mọi vật liệu.
Người nằm cạnh ngáy: nút tai và âm nền giúp người nghe, nhưng tiếng ngáy to, đều đặn, có lúc ngừng thở rồi thở hắt mạnh là dấu hiệu nên đưa người ngáy đi khám, không chỉ là chuyện tiếng ồn. Giải pháp về giường như hai chăn riêng, giường rộng hơn, thậm chí ngủ riêng phòng trong thời gian chờ khám đều hợp lý, không có gì phải ngại.
Lỗi hay gặp khi chống ồn phòng ngủ
Dán mút trứng khắp tường. Giảm vang trong phòng nhưng gần như không chặn tiếng từ ngoài, lại bám bụi và dễ bắt lửa nếu là loại xốp kém chất lượng.
Bịt kín mọi khe mà quên thông gió. Phòng kín hoàn toàn sẽ bí và ẩm, nhất là khi không bật điều hoà. Giữ khả năng mở cửa sổ khi cần, hoặc có quạt thông gió phù hợp.
Âm nền quá to. Bật tiếng ồn trắng to để át mọi thứ có thể làm bạn mệt tai, khó nghe chuông báo hoặc tiếng người nhà gọi. Âm lượng chỉ cần vừa đủ.
Đầu giường đặt ở tường ồn nhất. Đổi hướng kê giường đôi khi không tốn đồng nào mà hiệu quả hơn cả tháng thử vật liệu.
Chỉ chú ý ngoài phòng, quên nguồn ồn bên trong. Tủ lạnh mini trong phòng trọ, quạt kêu lạch cạch, điều hoà rung, đồng hồ tích tắc đều là những nguồn ồn tự mình tạo ra và dễ xử lý nhất.
Câu hỏi thường gặp
Cách âm phòng ngủ đơn giản nhất là gì?
Bịt khe dưới cửa và dán ron quanh khung cửa phòng là cách đơn giản, rẻ và thường thấy rõ hiệu quả nhất. Sau đó kiểm tra cửa sổ, thêm rèm vải dày và đồ mềm trong phòng. Các giải pháp như thay cửa, thay kính chỉ nên tính tới khi đã làm hết những bước rẻ.
Mút trứng dán tường có cách âm được không?
Mút trứng chủ yếu giảm tiếng vang bên trong phòng, giúp phòng bớt "ong ong", chứ không chặn được nhiều tiếng ồn từ bên ngoài vào. Muốn chặn tiếng từ ngoài, cần bịt kín khe hở và tăng khối lượng của những chỗ mỏng như cửa và kính.
Ngủ đeo nút tai cả đêm có hại không?
Với đa số người, nút tai sạch, đeo đúng cách và thay thường xuyên là an toàn. Nên tránh đeo khi tai đang viêm, đau, và ngưng nếu thấy ngứa hay đau sau khi đeo. Người cần nghe tiếng con nhỏ hoặc người bệnh trong đêm không nên đeo.
Tiếng ồn trắng có giúp ngủ ngon hơn không?
Với nhiều người, âm nền đều giúp tiếng động đột ngột bớt nổi bật nên ít bị đánh thức. Không phải ai cũng hợp; có người thấy khó chịu với âm liên tục. Bạn có thể thử bằng tiếng quạt trước, để âm lượng thấp và đặt nguồn âm xa đầu giường.
Hàng xóm ồn ban đêm nên làm gì?
Trước hết, trao đổi trực tiếp, nhẹ nhàng, nói cụ thể giờ nào và tiếng gì làm phiền. Nhiều người không biết tiếng mình đi xa như vậy. Nếu ở chung cư mà trao đổi không hiệu quả, báo ban quản lý. Trong lúc chờ, dùng nút tai, âm nền và đổi vị trí giường.
Kính hộp có cách âm tốt hơn kính thường không?
Kính hộp hai lớp có khoảng không ở giữa thường giảm tiếng ồn tốt hơn kính đơn mỏng, nhất là khi khung cửa kín. Tuy vậy, hiệu quả phụ thuộc nhiều vào độ kín của khung và gioăng; kính tốt lắp trong khung hở vẫn lọt tiếng. Nên nhờ thợ khảo sát cụ thể.