Hầu hết nệm nên được xoay đầu chân 180 độ định kỳ, thường mỗi tháng trong vài tháng đầu rồi khoảng ba đến sáu tháng một lần sau đó. Lật nệm, tức là úp mặt trên xuống dưới, chỉ dành cho nệm được thiết kế hai mặt nằm. Phần lớn nệm foam, nệm lai và nệm có lớp tiện nghi dày phía trên hiện nay là nệm một mặt, lật lên sẽ nằm vào mặt đáy cứng và làm hỏng nệm.
Lý do phải xoay là vì người nằm luôn ép lên cùng một vùng: vai và hông của người nằm nghiêng, hông của người nằm ngửa, vùng giữa nệm của hai người. Sau vài tháng, những vùng đó mềm và võng hơn phần còn lại. Xoay đổi vị trí chịu lực, để nệm mòn đều thay vì lún sâu thành hai rãnh.
Bài này giải thích cách nhận biết nệm một mặt hay hai mặt, lịch xoay theo loại nệm và tuổi nệm, cách xoay an toàn cho hai người, và những trường hợp xoay không giải quyết được vấn đề.
Nệm của bạn xoay hay lật được
Cách nhanh nhất là đọc hướng dẫn đi kèm hoặc tem trên nệm. Nếu không còn, nhìn và sờ hai mặt nệm theo các dấu hiệu dưới đây.
| Dấu hiệu | Nệm hai mặt, lật được | Nệm một mặt, chỉ xoay |
|---|---|---|
| Hai mặt nằm | Giống nhau về vải, đường chần, độ êm khi ấn | Mặt trên chần dày, mềm; mặt dưới vải mỏng, thô hoặc có lớp chống trượt |
| Lớp tiện nghi | Có ở cả hai phía lõi | Chỉ ở phía trên: lớp gối, lớp foam mềm |
| Loại thường gặp | Một số nệm lò xo liên kết, bông ép, cao su nguyên khối hai mặt | Nệm foam nhiều lớp, nệm lai lò xo và foam, nệm có lớp gối liền phía trên |
| Quai cầm, đường viền | Bố trí cân đối ở hai mép | Quai và khoá kéo thường chỉ ở mép dưới hoặc thân nệm |
| Nệm hai độ cứng | Một mặt cứng hơn, một mặt mềm hơn, lật để đổi cảm giác | Không áp dụng |
Nệm cao su hai độ cứng là trường hợp đặc biệt: lật được, nhưng mục đích là chọn cảm giác nằm, không phải để mòn đều. Nếu chọn được mặt hợp rồi, chỉ cần xoay đầu chân định kỳ.
Với nệm có các vùng độ cứng khác nhau theo chiều dài, gọi là nệm phân vùng, xem hướng dẫn: nhiều loại thiết kế đối xứng nên xoay được, một số thì có đầu và chân cố định.
Lịch xoay và lật theo loại nệm
Mốc thời gian dưới đây là mức thường được khuyến nghị; hướng dẫn của nhà sản xuất cho tấm nệm cụ thể luôn được ưu tiên.
| Loại nệm | Vài tháng đầu | Sau đó | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Foam, memory foam một mặt | Xoay mỗi tháng | Xoay mỗi ba đến sáu tháng | Không lật |
| Nệm lai lò xo và foam | Xoay mỗi tháng | Xoay mỗi ba đến sáu tháng | Không lật trừ khi ghi hai mặt |
| Lò xo hai mặt | Xoay và lật xen kẽ mỗi tháng | Xoay hoặc lật mỗi ba tháng, đổi lần lượt | Bốn vị trí luân phiên |
| Cao su nguyên khối | Xoay mỗi tháng | Xoay mỗi ba đến sáu tháng; lật nếu hai mặt giống nhau | Không gập khi xoay |
| Bông ép | Xoay và lật mỗi tháng | Mỗi một đến ba tháng | Bông xẹp nhanh hơn, cần đổi thường xuyên |
Vài tháng đầu là giai đoạn các lớp đệm trên cùng nén lại và định hình theo người nằm, nên xoay dày hơn giúp chúng định hình đều. Sau giai đoạn đó, tốc độ thay đổi chậm lại.
Nệm hai mặt có bốn vị trí: mặt A đầu trên, mặt A đầu dưới, mặt B đầu trên, mặt B đầu dưới. Mỗi lần chuyển sang vị trí kế tiếp theo một thứ tự cố định thì mỗi vùng nệm chịu lực ít nhất có thể.
Cách xoay nệm an toàn cho người và cho nệm
Nệm 1m6 hay 1m8 có thể nặng vài chục ký, nệm cao su còn nặng hơn. Xoay sai cách dễ gây đau lưng cho người làm và làm gãy lõi hoặc rách quai.
- Chọn lúc có hai người. Một người xoay nệm lớn dễ phải kéo lê, gập nệm hoặc vặn lưng.
- Tháo hết ga, tấm bảo vệ, gối. Nhân lúc này giặt ga và hút bụi mặt nệm.
- Kéo nệm lệch ra khỏi giường một đoạn ngắn để có chỗ cầm, giữ thân nệm chứ không treo cả trọng lượng lên quai. Quai trên nhiều nệm chỉ để chỉnh vị trí, không để khiêng.
- Xoay trên mặt giường: hai người đứng hai góc đối diện, cùng nhấc nhẹ một đầu và đi vòng theo một hướng, giữ nệm phẳng. Với nệm cao su và foam, tránh gập đôi hoặc để nệm võng mạnh giữa chừng.
- Nếu lật nệm hai mặt, dựng nệm đứng theo cạnh dài, giữ hai bên, rồi hạ xuống mặt kia. Làm từ từ, nhất là với nệm cao. Phòng chật thì xoay nệm trước rồi mới lật.
- Đặt nệm vuông vức với khung giường, kiểm tra giát giường lúc nệm còn đang nhấc: thanh nào gãy, cong hoặc lệch chỗ thì sửa luôn.
- Ghi lại ngày và vị trí vào lịch trên điện thoại. Không ghi, sau vài tháng gần như ai cũng quên lần trước đã xoay chiều nào.
Người có vấn đề cột sống hoặc mới phẫu thuật không nên tự xoay nệm nặng. Nhờ người khác, hoặc hẹn lúc nhân viên giao hàng, sửa chữa có mặt để nhờ giúp.
Tình huống theo người nằm
Cặp đôi chênh cân nặng nhiều. Phía người nặng hơn sẽ lún nhanh hơn. Xoay đầu chân không đổi được bên trái phải, vì vậy một số cặp đôi đổi bên nằm cho nhau vài tháng một lần. Nếu không thích đổi, xoay nệm đều đặn vẫn giúp rãnh lún không sâu thêm nhanh.
Người nằm một mình trên nệm lớn. Người ngủ một mình thường nằm đúng một vị trí quen, có khi luôn ở giữa hoặc luôn sát một mép. Ngoài xoay nệm, thử thỉnh thoảng đổi chỗ nằm sang phía bên kia, nhờ vậy nệm được dùng đều hơn.
Người lớn tuổi sống một mình. Xoay nệm nặng là việc dễ gây té ngã và đau lưng. Hẹn con cháu xoay giúp mỗi lần về thăm, gắn với việc giặt ga, kiểm tra nệm. Nệm nhẹ hơn và không cần lật là một tiêu chí đáng cân nhắc khi chọn nệm cho người lớn tuổi.
Nệm cho trẻ đang lớn. Trẻ hay nằm một vùng và nhảy trên nệm. Xoay nệm trẻ dễ vì nhỏ và nhẹ, nên gắn với lịch giặt tấm bảo vệ, khoảng một hai tháng một lần.
Nệm ở homestay, nhà nghỉ. Khách nằm ở đủ tư thế và vị trí, nhưng vùng giữa nệm và mép gần cửa thường chịu nhiều nhất. Xoay theo lịch cố định cho từng phòng và ghi lại để biết nệm nào lún sớm.
Ví dụ giả định: hai nệm cùng mua, khác cách dùng
Giả sử hai anh em mua cùng một loại nệm foam một mặt, cùng kích thước, về hai căn hộ khác nhau. Người anh xoay nệm mỗi tháng trong ba tháng đầu, sau đó cứ đầu mỗi quý xoay một lần, gắn với lúc giặt tấm bảo vệ. Người em không xoay lần nào, và có lần thấy nệm hơi lún nên lật ngược lên.
Sau khoảng hai năm, ở nhà người anh, mặt nệm có hơi mềm hơn lúc mới nhưng đều, đặt thước dài ngang mặt nệm không thấy khe đáng kể. Ở nhà người em, vùng hông của hai vợ chồng có hai rãnh rõ, đặt thước thấy khe hở. Thêm nữa, khoảng thời gian nệm bị lật, họ nằm lên mặt đáy cứng có lớp vải chống trượt, ngủ không thoải mái, và lớp tiện nghi phía trên bị ép bởi trọng lượng từ dưới lên.
Ví dụ này minh hoạ xu hướng chứ không phải một phép đo: mỗi nệm khác nhau về chất lượng foam, cân nặng người nằm, thói quen ngủ. Nhưng hướng đi thì nhất quán: xoay đều không làm nệm bền vô hạn, nó chỉ giúp nệm mòn đều và chậm hơn, và lật nệm một mặt là một trong những lỗi gây hại nhanh nhất.
Khi xoay nệm không còn giúp được
Xoay là biện pháp phòng ngừa. Nó không sửa được những hư hỏng đã xảy ra. Nếu thấy các dấu hiệu sau, việc cần làm không còn là xoay thêm:
- Rãnh lún sâu vẫn còn sau khi xoay vài lần, chuyển sang vị trí mới cũng thấy hụt, vì lõi ở vùng đó đã mất đàn hồi.
- Ấn tay thấy lõi lò xo cấn, nghe tiếng kêu kim loại, hoặc lò xo trồi lên ở một điểm.
- Nệm cao su có vết nứt, rạn ở lõi khi mở vỏ ra kiểm tra.
- Nệm võng ở giữa trên cả bề rộng, kiểm tra thì thấy giát giường cong hoặc thiếu thanh đỡ giữa. Trường hợp này phải sửa đáy giường trước.
- Nệm còn bảo hành mà lún vượt mức ghi trong phiếu. Liên hệ nơi bán trước khi tự sửa, vì một số cách sửa tạm có thể làm mất quyền bảo hành.
Những trường hợp này thuộc về chuyện xử lý nệm lún và chuyện cân nhắc thay nệm. Còn khi nệm vẫn tốt, mười phút xoay nệm mỗi quý là việc rẻ nhất để nệm dùng được lâu.
Những lỗi hay gặp khi xoay và lật nệm
Ngoài lỗi lật nệm một mặt đã nói ở trên, những thói quen sau cũng khiến việc xoay nệm phản tác dụng hoặc gây hại:
- Xoay 90 độ thay vì 180 độ. Nệm chữ nhật không vừa khung khi xoay một phần tư vòng; một số người xoay một nửa rồi bỏ dở, để nệm lệch khỏi giát, mép nệm hụt khỏi khung.
- Kéo lê nệm trên sàn. Vải đáy bị mài rách, bụi và cát sàn bám vào, mặt dưới nệm bẩn rồi lại đặt lên giường.
- Gập đôi nệm để dễ xoay trong phòng chật. Với nệm cao su và foam dày, gập mạnh nhiều lần có thể làm nứt lõi hoặc bong lớp keo giữa các lớp; với nệm lò xo, gập có thể làm cong lò xo ở đường gập.
- Xoay mà không nhìn đáy giường. Đây là lúc duy nhất thấy được giát giường. Bỏ qua thì một thanh gãy có thể nằm đó nhiều tháng, làm nệm võng mà người nằm cứ nghĩ do nệm.
- Xoay xong trải ga ngay khi nệm vừa được lau. Nếu nhân lúc xoay có lau hay xử lý vết bẩn, đợi khô hẳn rồi mới trải.
- Chỉ xoay khi đã thấy lún. Lúc đó việc xoay đã muộn; giá trị của nó nằm ở chỗ làm đều đặn khi nệm còn tốt.
Nếu phòng quá chật không xoay được nệm lớn, có thể dựng nệm đứng theo cạnh dài sát tường, xoay trên cạnh đó rồi hạ xuống; hoặc kéo một nửa nệm ra cửa phòng để có khoảng quay. Luôn có hai người.
Câu hỏi thường gặp
Nệm mới mua bao lâu thì xoay lần đầu?
Thường khoảng hai đến bốn tuần sau khi bắt đầu nằm, rồi mỗi tháng trong khoảng ba tháng đầu. Giai đoạn này các lớp đệm phía trên nén và định hình theo người nằm, xoay sớm giúp chúng định hình đều cả mặt nệm. Sau đó giãn ra ba đến sáu tháng một lần.
Lật nệm một mặt có sao không?
Có. Mặt dưới của nệm một mặt thường là lớp lõi cứng và vải đáy, không được thiết kế để nằm. Nằm lên đó sẽ cứng và kém thoải mái, đồng thời các lớp tiện nghi mềm phía trên bị ép từ dưới lên bởi cả trọng lượng nệm và người, nhanh hỏng hơn.
Nệm cao su có cần xoay không?
Có. Nệm cao su đàn hồi tốt và bền, nhưng vẫn mềm dần ở vùng chịu lực nhiều. Xoay đầu chân mỗi ba đến sáu tháng giúp nệm mềm đều. Nệm cao su nặng nên luôn xoay hai người, không gập đôi, không kéo bằng vỏ vì dễ rách vỏ hoặc nứt lõi.
Xoay nệm có sửa được chỗ đã lún không?
Thường không. Xoay giúp chỗ lún không sâu thêm nhanh và đưa vùng ít dùng vào chỗ chịu lực, nên ngắn hạn có thể bớt cảm giác hụt. Nhưng vùng đã mất đàn hồi vẫn còn đó. Nếu lún rõ và sâu, cần kiểm tra đáy giường và xem xét bảo hành hoặc thay nệm.
Nệm có quai cầm thì dùng quai để khiêng được không?
Nhiều quai trên nệm chỉ được may để kéo chỉnh vị trí, không chịu được cả trọng lượng nệm. Khiêng bằng quai dễ rách vỏ. Khi xoay, đỡ dưới thân nệm và dùng quai để giữ hướng. Đọc hướng dẫn của nệm để biết quai được thiết kế cho việc gì.
Có cách nào nhớ lịch xoay nệm không?
Cách đơn giản nhất là gắn với một việc có sẵn, ví dụ ngày đầu mỗi quý hoặc ngày giặt tấm bảo vệ đầu tháng, và đặt nhắc lặp lại trên điện thoại. Ghi kèm vị trí hiện tại của nệm, nhất là với nệm hai mặt có bốn vị trí, để lần sau biết chuyển sang vị trí nào.