Nệm bị lún có ba dạng chính và mỗi dạng một cách xử lý: lún theo người nằm ở vùng vai, hông là hiện tượng các lớp tiện nghi mềm đi theo thời gian, mức nhẹ thì bình thường; lún sâu ở lõi là nệm đã mất đàn hồi tại chỗ; còn võng giữa trên cả bề rộng thường do giát giường hoặc khung đỡ, không phải do nệm. Trước khi nghĩ tới thay nệm, cần đo độ lún và kiểm tra đáy giường.
Với lún nhẹ, xoay nệm định kỳ, đổi bên nằm và sửa giát giường thường giải quyết được. Với lún sâu ở lõi, các cách sửa tại nhà chỉ là tạm; nếu nệm còn bảo hành và lún vượt mức ghi trong phiếu, hỏi nơi bán trước khi tự sửa.
Bài này chỉ cách đo độ lún bằng dụng cụ có sẵn trong nhà, bảng nguyên nhân theo loại nệm, cách sửa tạm và giới hạn của từng cách, tình huống theo người nằm, cùng những lỗi làm tình trạng tệ hơn.
Đo độ lún bằng thước và dây
Cảm giác "nệm hơi lún" rất khó so sánh giữa hai người. Đo bằng con số giúp bạn biết lún bao nhiêu, ở đâu, và có cơ sở khi làm việc với bảo hành.
- Tháo hết ga, tấm bảo vệ, topper. Để nệm trống không người nằm ít nhất vài giờ, tốt nhất là đo vào buổi chiều khi nệm đã hồi lại sau đêm.
- Đặt một thanh thẳng dài, ví dụ thước nhôm, thanh gỗ thẳng hoặc cán chổi thẳng, nằm ngang qua vùng nghi lún, hai đầu tựa lên phần nệm còn phẳng gần mép. Nếu không có thanh dài, căng một sợi dây giữa hai mép nệm, nhờ người giữ chặt.
- Dùng thước nhỏ đo khoảng hở từ mặt dưới thanh hoặc dây xuống mặt nệm ở chỗ sâu nhất. Đo vài điểm dọc theo vùng lún.
- Đo cùng cách ở vùng ít người nằm để làm mốc so sánh.
- Chụp ảnh thước đặt trong khe hở, có thấy rõ vạch số. Ghi ngày đo.
- Kiểm tra mặt dưới nệm và giát giường ngay dưới vùng lún: thanh có cong, gãy, khoảng cách các thanh có quá thưa không.
Lún một vài phân ở vùng nằm thường xảy ra với hầu hết nệm có lớp tiện nghi mềm sau thời gian dùng, nhất là foam. Mức lún bao nhiêu được coi là lỗi thì tuỳ phiếu bảo hành từng sản phẩm; con số này thường được ghi rõ, và thường yêu cầu đo khi không có người nằm.
Nguyên nhân lún theo loại nệm
Cùng là lún, nhưng nguyên nhân khác nhau tuỳ loại lõi. Biết nguyên nhân giúp đoán được sửa tạm có hiệu quả không.
| Loại nệm | Dạng lún hay gặp | Nguyên nhân thường gặp | Sửa tại nhà |
|---|---|---|---|
| Foam, memory foam | Rãnh theo người nằm, mềm hẳn ở vùng hông | Foam mật độ thấp, lớp tiện nghi dày, không xoay | Xoay, topper tạm; lún sâu khó phục hồi |
| Cao su thiên nhiên | Ít lún; nếu có thường do nứt lõi | Lõi nứt do gập, phơi nắng, va đập | Mở vỏ kiểm tra; nứt lõi khó sửa |
| Lò xo liên kết | Lún cả vùng, võng ra mép | Lò xo mỏi, khung viền yếu | Xoay, lật nếu hai mặt; mỏi lò xo không sửa được |
| Lò xo túi | Lún vùng nằm, đôi khi lồi cục | Lớp đệm trên xẹp, một số túi lò xo hỏng | Xoay; lồi cục ở lò xo nên hỏi bảo hành |
| Bông ép | Xẹp mỏng dần ở vùng nằm | Bông nén chặt theo thời gian, bị ẩm | Phơi nắng, vỗ, xoay, lật thường xuyên |
Với mọi loại, nếu vùng võng nằm ngay giữa giường trên cả bề rộng, kể cả chỗ không ai nằm, nghi ngay tới đáy giường trước khi trách nệm.
Võng giữa: kiểm tra giát giường trước
Một nệm tốt đặt trên đáy giường yếu vẫn võng như nệm hỏng. Giường đôi khổ lớn nếu không có thanh đỡ dọc ở giữa và chân đỡ xuống sàn, sau một thời gian các thanh giát cong xuống ở giữa, nệm võng theo. Nhiều người thay nệm mới rồi vẫn thấy võng, vì vấn đề nằm ở giường.
Cách kiểm tra: nhấc nệm ra, nhìn ngang các thanh giát từ đầu giường. Thanh nào cong, nứt, rời khỏi rãnh thì thay hoặc gia cố. Đo khoảng cách giữa các thanh; với nệm foam và cao su, nhiều nhà sản xuất khuyên các thanh không cách nhau quá xa, thường vài phân đến dưới một gang tay, để nệm không bị ép lọt xuống giữa các thanh. Con số chính xác hãy theo hướng dẫn của nệm bạn.
Nếu giường không có thanh dọc giữa hoặc chân giữa, thợ mộc có thể bổ sung với chi phí thấp so với một tấm nệm. Một tấm ván ép đặt lên giát thưa cũng làm mặt đỡ phẳng hơn, nhưng ván kín cản thoát ẩm ở mặt dưới nệm; nếu dùng, nên khoan lỗ thoáng hoặc làm thoáng nệm thường xuyên hơn.
Nệm đặt thẳng xuống sàn không bị võng do giát, nhưng mặt dưới không thoáng; trong khí hậu ẩm đó là đổi một vấn đề lấy vấn đề khác.
Các cách sửa tạm và giới hạn của chúng
Xoay đầu chân. Đưa vùng ít dùng vào chỗ chịu lực, rãnh cũ chuyển sang vùng chân nơi lực ít hơn. Có tác dụng với lún nhẹ, giúp lún không sâu thêm nhanh. Không làm vùng đã lún phục hồi.
Lật nệm, nếu là nệm hai mặt. Với nệm lò xo, bông ép hai mặt, lật giúp mặt bên kia chịu lực. Tuyệt đối không lật nệm một mặt.
Thêm topper. Một tấm topper foam hoặc cao su dày vừa phải phủ lên làm mặt nằm phẳng hơn, che rãnh nhẹ. Nếu rãnh sâu, topper mềm sẽ lún theo rãnh, cảm giác vẫn hụt. Topper hợp nhất khi nệm còn chắc nhưng mặt trên đã không đều.
Đổi bên nằm. Cặp đôi chênh cân có thể đổi bên vài tháng một lần để hai bên mòn đều hơn. Người ngủ một mình thì thỉnh thoảng nằm phía bên kia.
Kê khăn hoặc gối mỏng dưới vùng lún. Cách tạm phổ biến, đặt dưới nệm hoặc dưới ga. Nó có thể giúp vài đêm, nhưng dễ xô lệch, tạo cục cấn, và không xử lý gốc. Không nên dùng lâu dài, và không dùng nếu nệm còn bảo hành mà chưa hỏi nơi bán.
Phơi và vỗ nệm bông ép. Bông ép bị nén có thể tơi lại phần nào khi khô và được vỗ đều. Đến một mức xẹp nhất định, bông không phồng lại được nữa.
Ví dụ giả định: hai rãnh trên nệm foam ba năm tuổi
Giả sử một cặp vợ chồng nằm nệm foam 1m6 đã ba năm, chưa từng xoay. Người chồng nặng hơn vợ khá nhiều. Gần đây cả hai thấy sáng dậy hơi mỏi hông, và người vợ hay bị trượt về phía chồng.
Đo bằng thanh nhôm đặt ngang vùng hông, khe sâu nhất ở phía chồng khoảng vài phân, phía vợ nông hơn nhiều; vùng chân gần như phẳng. Nhấc nệm lên, giát giường còn tốt, có thanh đỡ giữa.
Họ đọc phiếu bảo hành và thấy mức lún đo được chưa tới mức được nhận bảo hành. Vì vậy chọn cách: xoay nệm đầu chân để rãnh chuyển xuống vùng chân, đổi bên nằm, thêm một topper cao su mỏng để mặt nằm đều hơn, và đặt nhắc xoay mỗi quý. Sau một tháng, cảm giác trượt về giữa giảm; việc tiếp theo là theo dõi xem rãnh mới hình thành nhanh hay chậm.
Nếu vài tháng sau rãnh lại sâu nhanh, đó là dấu hiệu foam đã gần hết tuổi; lúc đó tiền topper không còn đáng, nên tính tới thay nệm. Còn nếu mỏi hông kéo dài dù đã cải thiện mặt nằm, nên đi khám, vì nệm chỉ là một trong nhiều nguyên nhân.
Tình huống theo người nằm
Người nằm nghiêng. Vai và hông ép sâu vào nệm nhất, nên rãnh thường là hai hõm thay vì một rãnh dài. Khi nằm lên vùng lún, cột sống có thể cong lệch; người nằm nghiêng hay nhận ra nệm lún sớm hơn người nằm ngửa.
Cặp đôi nằm sát nhau. Vùng giữa nệm chịu lực của cả hai, đôi khi giữa nệm lún còn nhiều hơn hai bên. Nệm lò xo liên kết dễ có rãnh giữa hơn lò xo túi.
Người lớn tuổi. Lún mép nệm làm việc ngồi dậy và đứng lên khó hơn, dễ trượt chân. Nếu thấy mép nệm sụp khi ngồi, cân nhắc nệm có viền mép chắc hơn khi thay, và giữ giường đủ cao để chân chạm sàn khi ngồi.
Trẻ hay nhảy trên giường. Nhảy lặp lại ở một chỗ làm lò xo và foam mỏi nhanh ở điểm đó. Nệm của trẻ nên được xoay thường xuyên, và nếu có thể thì để trẻ nhảy ở chỗ khác.
Mức độ lún và hướng xử lý
Sau khi đo, đối chiếu kết quả với bảng sau để quyết định bước tiếp theo. Các mức ở đây là mô tả tương đối, không phải ngưỡng kỹ thuật; ngưỡng bảo hành thì xem phiếu của nệm bạn.
| Mức độ | Dấu hiệu | Nên làm |
|---|---|---|
| Nhẹ | Thấy vết lõm khi nhìn ngang, nằm vào gần như không cảm thấy | Xoay đều, đổi bên nằm, theo dõi |
| Vừa | Đặt thanh thẳng thấy khe rõ, nằm vào có cảm giác trũng, hai người hay trượt vào giữa | Kiểm tra giát giường, xoay, cân nhắc topper, đọc phiếu bảo hành |
| Nặng | Khe sâu, cảm thấy cấn lò xo hoặc hụt hẳn, rãnh vẫn còn khi đã xoay | Hỏi bảo hành nếu còn hạn; nếu không, tính tới thay nệm |
| Võng toàn bề rộng | Giữa giường trũng cả chỗ không ai nằm | Sửa đáy giường trước, đo lại sau khi sửa |
Đo lại sau mỗi vài tháng theo cùng cách, cùng vị trí, giúp biết lún đang tăng nhanh hay đứng yên. Con số tăng nhanh là dấu hiệu quan trọng hơn con số tuyệt đối.
Những lỗi làm nệm lún nhanh hơn
Một phần lớn các trường hợp lún sớm đến từ cách dùng và đáy giường, không phải từ chất lượng nệm:
- Không bao giờ xoay nệm. Vùng hông chịu lực mỗi đêm trong nhiều năm, rãnh hình thành nhanh hơn hẳn.
- Đặt nệm trên giát thưa hoặc thanh đã cong. Nệm foam, cao su bị ép xuống khe giữa các thanh, mặt nệm gợn sóng và lún sớm.
- Ngồi thường xuyên ở cùng một mép. Mép nệm là phần yếu nhất; ngồi mặc đồ, ngồi xem điện thoại ở một chỗ mỗi ngày làm mép sụp.
- Gập nệm khi chuyển nhà. Nệm cao su có thể nứt lõi, nệm lò xo cong lò xo ở đường gập, nệm foam bong keo giữa các lớp.
- Để trẻ nhảy trên giường. Lực dồn vào một điểm lặp lại hàng trăm lần làm vùng đó mỏi nhanh.
- Đặt vật nặng lâu ngày trên nệm. Vali, thùng đồ, chồng chăn khi cất nệm ở phòng ít dùng để lại vết lõm khó hồi.
Phần lớn những lỗi này sửa được không tốn tiền, ngoài việc thay hoặc gia cố giát giường. So với giá một tấm nệm, đó là khoản đáng làm nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nệm lún bao nhiêu thì được bảo hành?
Mỗi sản phẩm ghi một mức khác nhau trong phiếu bảo hành, thường đo khi không có người nằm và loại trừ trường hợp do giát giường không phù hợp. Đọc kỹ phiếu, đo và chụp ảnh như hướng dẫn trong bài, rồi liên hệ nơi bán trước khi tự sửa, vì một số cách sửa có thể ảnh hưởng quyền bảo hành.
Nệm cao su có bị lún không?
Nệm cao su thiên nhiên thường đàn hồi tốt và ít lún hơn foam cùng thời gian dùng. Khi nệm cao su có chỗ hụt rõ, nguyên nhân hay gặp là lõi bị nứt do gập, phơi nắng hoặc va đập. Mở vỏ kiểm tra; vết nứt lõi thường không sửa được tại nhà.
Dùng topper có cứu được nệm lún không?
Với lún nhẹ, topper làm mặt nằm đều hơn và kéo dài thời gian dùng thêm. Với lún sâu ở lõi, topper sẽ lún theo, cảm giác vẫn hụt, và tiền mua topper có thể tốt hơn dành cho nệm mới. Thử bằng cách đo độ lún: nếu rãnh sâu rõ, topper khó bù.
Nệm mới mua vài tháng đã có vết lún có bình thường không?
Vết lõm nhẹ theo người nằm trong vài tháng đầu thường là các lớp tiện nghi phía trên đang định hình, đặc biệt với nệm foam và nệm có lớp gối. Xoay nệm mỗi tháng trong giai đoạn này giúp đều hơn. Nếu lún sâu nhanh, đo và liên hệ nơi bán.
Đặt ván ép dưới nệm có giúp chống lún không?
Ván giúp mặt đỡ phẳng khi giát giường quá thưa hoặc đã cong, nên sửa được tình trạng võng do giường. Nó không sửa được lún do lõi nệm. Ván kín cản thoát ẩm mặt dưới, nên khoan lỗ thoáng hoặc làm thoáng nệm thường xuyên hơn.
Ngủ dậy đau lưng có phải do nệm lún không?
Có thể là một yếu tố, nhưng đau lưng có nhiều nguyên nhân khác như tư thế làm việc, chấn thương, vấn đề cột sống. Nếu đau kéo dài, tăng dần, hoặc kèm tê lan xuống chân, nên đi khám bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu thay vì chỉ đổi nệm.