Khi mất điện giữa đêm nóng, cách giúp ngủ được nhanh nhất là kéo người ra khỏi chỗ nóng và kéo gió vào chỗ ngủ: mở cửa hai phía tạo gió xuyên phòng nếu ngoài trời mát hơn, dời chỗ nằm xuống tầng thấp hoặc gian thoáng, bỏ bớt nệm dày và chăn, trải chiếu, lau người bằng nước mát, và dùng quạt tích điện hoặc quạt tay cho người cần nhất.
Phần quyết định là chuẩn bị từ trước: quạt tích điện, đèn tích điện đã sạc đầy, màn chống muỗi sẵn sàng, nước uống, và một kế hoạch ai ngủ ở đâu. Ngày có cảnh báo nắng nóng hay lịch cắt điện, mười phút chuẩn bị chiều hôm đó đáng giá hơn mọi mẹo xoay xở lúc nửa đêm.
Bài cũng nhắc vài điều an toàn hay bị quên khi mất điện: nến cạnh màn, máy phát chạy trong nhà, cắm sạc qua đêm trên giường. Những rủi ro đó nặng hơn nhiều so với một đêm ngủ không ngon.
Chuẩn bị trước những ngày dễ mất điện
Mùa nắng nóng cao điểm, khi có lịch tạm ngừng cấp điện hoặc thời tiết cực đoan, chuẩn bị sẵn một góc đồ dùng cho phòng ngủ.
- Quạt tích điện sạc đầy, biết nó chạy được khoảng bao lâu ở số nhỏ. Quạt chạy số lớn hết pin nhanh, số nhỏ thổi gần thường đủ mát và chạy được lâu hơn nhiều.
- Đèn tích điện hoặc đèn pin đặt ở chỗ cố định, ai trong nhà cũng biết.
- Sạc dự phòng đầy pin cho điện thoại và quạt mini cổng sạc.
- Màn chống muỗi treo sẵn hoặc để chỗ dễ lấy, vì khi mở cửa đón gió đêm, muỗi vào theo.
- Chiếu cói hoặc chiếu tre cuộn sẵn để trải xuống khi cần dời chỗ ngủ.
- Nước uống đủ cho cả đêm, vài khăn bông nhỏ và một chậu nước sạch để lau mát.
- Quạt tay nan hoặc giấy, nghe cổ điển nhưng không bao giờ hết pin.
Nếu nhà có trẻ nhỏ, người già hoặc người bệnh, nghĩ trước phương án tới ngủ nhờ nhà người thân ở khu vực không mất điện khi đợt nắng nóng kéo dài. Quyết định này dễ hơn nhiều nếu đã bàn từ ban ngày thay vì lúc nửa đêm.
Vừa mất điện giữa đêm: làm gì trong 15 phút đầu
Phòng đang có điều hoà sẽ nóng lên khá nhanh khi mất điện, nhất là phòng nhỏ, kín, áp mái. Làm theo thứ tự này để mọi người ngủ lại được sớm.
- Bật đèn tích điện ở mức thấp, đặt xa giường và xa màn. Không thắp nến trong phòng ngủ, nhất là phòng có màn và trẻ nhỏ.
- Rút phích các thiết bị lớn như điều hoà, tủ lạnh có ổn áp, máy tính để tránh dòng điện đột ngột khi có điện trở lại; để một bóng đèn bật công tắc để biết khi nào có điện.
- Kiểm tra nhiệt độ ngoài trời bằng cách hé cửa: nếu gió ngoài mát hơn, mở cửa hai phía tạo gió xuyên phòng; nếu ngoài còn nóng hơn, giữ cửa khép và chỉ dùng quạt.
- Buông màn trước khi mở cửa sổ đón gió.
- Bỏ bớt chăn, gối thừa, tấm bảo vệ nệm dày, trải chiếu lên nệm hoặc xuống phản. Mỗi lớp bỏ đi là bớt một tầng giữ nhiệt quanh người.
- Ưu tiên quạt tích điện cho trẻ nhỏ và người già, đặt cách vài bước chân, thổi ngang qua người, chạy số nhỏ để kéo dài pin.
- Lau mát mặt, cổ, cánh tay, bàn chân bằng khăn ẩm nước mát; uống vài ngụm nước rồi nằm lại.
Dời chỗ ngủ: chỗ nào trong nhà mát nhất khi mất điện
Mất điện lâu thì chỗ ngủ quen chưa chắc là chỗ mát nhất. Bảng so sánh các vị trí thường gặp trong nhà phố và nhà ống.
| Vị trí | Xu hướng nhiệt ban đêm | Lưu ý khi dời giường chiếu xuống |
|---|---|---|
| Phòng tầng trên cùng, dưới mái | Nóng nhất, mái toả nhiệt tới khuya | Nên rời đi nếu mất điện kéo dài |
| Phòng tầng giữa, có cửa hai phía | Mát hơn nếu tạo được gió xuyên | Mở cửa hai đầu, buông màn |
| Tầng trệt, phòng khách | Thường mát nhất, sàn gạch giữ mát | Trải chiếu trên dát hoặc thảm mỏng, không nằm thẳng sàn ẩm |
| Ban công, hiên có mái | Gió nhiều, nhưng có muỗi, sương | Cần màn, chỗ khô, lan can an toàn với trẻ |
| Phòng kín không cửa sổ | Nóng bí nhanh khi tắt điều hoà | Không nên ở lại khi mất điện lâu |
Khi trải chiếu xuống tầng trệt, nên kê một tấm thảm mỏng hoặc dát tre bên dưới để chiếu không hút hơi ẩm từ sàn, nhất là nhà có nền đất thấp hoặc vừa lau sàn. Dời nệm mỏng xuống được cũng tốt, nhưng nệm dày nặng thì để lại, chiếu là đủ cho một đêm.
Làm mát bằng nước và đồ có sẵn, cái nào an toàn
Lau người bằng khăn ẩm nước mát. Lau mặt, gáy, nách, cánh tay, bàn chân giúp cơ thể toả nhiệt nhanh hơn nhờ bay hơi. Dùng nước mát vừa phải, không cần nước đá.
Ngâm chân vào chậu nước mát trước khi nằm. Vài phút ngâm chân giúp nhiều người dễ chịu hơn. Lau khô chân trước khi lên giường để không làm ướt chiếu, nệm.
Chai nước đông đá bọc khăn đặt trước quạt. Gió qua chai lạnh sẽ mát hơn một chút trong vùng gần. Bọc khăn để nước đọng không nhỏ xuống giường, không đặt sát trẻ nhỏ.
Khăn ẩm treo cửa sổ. Có tác dụng rõ khi không khí khô; trời nóng ẩm thì tác dụng ít hơn và có thể làm phòng bí.
Mặc ít, mặc cotton rộng. Đồ mỏng thấm hút giúp mồ hôi bay hơi; đồ tổng hợp bó sát làm bí người.
Những cách nên tránh. Không để trẻ ngủ với khăn ướt đắp lên mặt hoặc ngực; không đặt túi đá, chai đá trực tiếp lên da trẻ nhỏ hay người già; không làm ướt nệm cho mát. Không dùng quạt tích điện vừa sạc vừa chạy trên giường, trên nệm.
Trẻ nhỏ và người già trong đêm mất điện
Với trẻ nhỏ, mục tiêu là không để trẻ quá nóng. Cởi bớt lớp áo, cho trẻ mặc một lớp cotton mỏng hoặc chỉ tã với trẻ sơ sinh nếu phòng rất nóng, cho bú hoặc uống nước đủ theo lứa tuổi. Trẻ sơ sinh vẫn phải nằm ngửa trên mặt phẳng chắc, không đặt gối, chăn, thú bông, khăn ướt quanh trẻ dù với ý định làm mát. Sờ gáy và lưng: ẩm mồ hôi và nóng là trẻ đang quá nóng. Trẻ lừ đừ, bỏ bú, sốt, ít tã ướt thì đưa đi khám ngay.
Với người già, nguy cơ là mất nước và sốc nhiệt mà không kêu. Đặt nước ở tầm tay, nhắc uống, cho nằm gian thoáng nhất, quạt nhẹ thổi gián tiếp. Người dùng máy thở, máy tạo oxy hay thiết bị y tế cần điện phải có phương án dự phòng điện riêng từ trước và báo cho người nhà; mất điện kéo dài thì đưa tới nơi có điện hoặc cơ sở y tế.
Người có bệnh tim mạch, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu nên hỏi bác sĩ trước mùa nóng về việc uống nước và dấu hiệu nguy hiểm. Đêm mất điện không phải lúc thử nghiệm.
Những rủi ro an toàn hay bị quên trong đêm mất điện
Mất điện là lúc mọi người xoay xở bằng những thứ ít dùng, trong bóng tối, khi đang mệt. Phần lớn tai nạn đến từ đây chứ không đến từ cái nóng.
- Sạc quạt, sạc điện thoại trên giường: cục sạc và pin nóng lên, bị chăn gối phủ kín càng nóng hơn. Sạc trên mặt bàn cứng, xa chỗ nằm, không sạc qua đêm khi có điện trở lại.
- Ổ cắm, phích cắm bị bỏ quên: bàn là, bếp điện, máy sưởi đang bật dở khi mất điện sẽ tự chạy lại khi có điện lúc mọi người đang ngủ. Rút những thiết bị sinh nhiệt ngay khi mất điện.
- Cầu thang, hành lang tối khi dời chỗ ngủ: người già và trẻ nhỏ dễ ngã. Để đèn tích điện ở chân và đầu cầu thang, dọn đồ trên lối đi trước khi di chuyển.
- Cửa mở toang cả đêm: mát nhưng thiếu an toàn với nhà mặt đất. Ưu tiên mở cửa sổ có song sắt, cửa có chốt hở, hoặc cửa tầng trên.
- Pin dự phòng phồng, quạt tích điện cũ nóng bất thường: ngừng dùng, không để cạnh giường.
- Đặt chậu nước, chai đá trên giường rồi ngủ quên: đổ ra làm ướt nệm, mất thêm vài ngày làm khô.
Một nguyên tắc dễ nhớ: thứ gì nóng lên hoặc có lửa thì không ở trên giường, không ở dưới chăn, không cạnh màn.
Mất điện kéo dài nhiều ngày giữa đợt nắng nóng
Có những đợt mất điện không chỉ một đêm mà kéo dài vài ngày, như sau bão hoặc khi lưới điện khu vực gặp sự cố. Khi đó cách xoay xở cần tính theo nhiều đêm. Pin quạt và sạc dự phòng phải được sạc lại ở bất cứ đâu có điện ban ngày: cơ quan, quán cà phê, nhà người thân. Chia quạt theo người cần nhất thay vì cả nhà dùng tới khi hết pin lúc nửa đêm.
Giấc ngủ đêm sẽ chập chờn, nên tận dụng giờ mát nhất để bù: sáng sớm và ngủ trưa ngắn ở chỗ thoáng. Đồ giường nhiều mồ hôi qua vài đêm nóng dễ có mùi; giặt ga, vỏ gối bằng tay, phơi ngoài trời ban ngày, dùng hai bộ luân phiên. Nệm dày không dùng thì dựng nghiêng cho khô mồ hôi, cả nhà ngủ chiếu ở tầng thấp cho tới khi có điện.
Nếu trong nhà có người bệnh, người già yếu, trẻ sơ sinh, hoặc người dùng thiết bị y tế cần điện, đừng cố ở lại khi mất điện kéo dài trong nắng nóng. Chuyển tới nhà người thân hay nơi có điện là quyết định đúng, và nên được bàn từ ngày đầu chứ không phải khi đã có người mệt.
Ví dụ giả định: một đêm cắt điện ở căn nhà ống ba tầng
Một gia đình bốn người ở nhà ống ba tầng, phòng ngủ đều ở tầng ba ngay dưới mái. Mười một giờ đêm mất điện, điều hoà tắt, phòng nóng dần. Lần trước, cả nhà nằm lại trên tầng, mở cửa sổ, muỗi vào, bé ba tuổi khóc tới hai giờ sáng.
Lần này họ đã chuẩn bị: quạt tích điện sạc đầy, đèn tích điện trên kệ cầu thang, màn và chiếu cuộn sẵn ở tầng trệt. Khi mất điện, họ xuống tầng trệt, mở cửa trước và cửa sau cho gió xuyên, buông màn trên một tấm thảm mỏng trải chiếu cói, quạt tích điện số nhỏ thổi ngang về phía bé. Lau mát cho bé, mặc áo mỏng, đặt bình nước cạnh chỗ nằm. Người lớn dùng quạt tay.
Khoảng hai mươi phút sau cả nhà ngủ được. Ví dụ giả định này cho thấy: khi mất điện, chỗ nằm và luồng gió quan trọng hơn cái giường quen.
Câu hỏi thường gặp
Quạt tích điện chạy được bao lâu?
Tuỳ dung lượng pin và số quạt. Thường quạt chạy số nhỏ được lâu hơn nhiều lần so với số lớn. Nên thử trước một lần khi có điện để biết quạt nhà mình chạy được khoảng bao lâu ở mỗi số, và luôn sạc đầy vào những ngày có cảnh báo nắng nóng hay lịch tạm ngừng cấp điện.
Có nên thắp nến trong phòng ngủ khi mất điện không?
Không nên, nhất là phòng có màn, rèm và trẻ nhỏ. Nến đổ hoặc lửa bén vào màn có thể gây cháy rất nhanh khi mọi người đang ngủ. Dùng đèn tích điện hoặc đèn pin đặt ở chỗ cố định. Nếu buộc phải dùng nến, đặt trong chân đế chắc, xa vật dễ cháy và tắt trước khi ngủ.
Chạy máy phát điện trong nhà có được không?
Không. Máy phát chạy xăng dầu sinh ra khí CO không màu không mùi, có thể gây ngộ độc chết người khi đặt trong nhà, gara hay sát cửa sổ. Máy phát phải đặt ngoài trời, xa cửa và lỗ thông gió. Việc đấu nối máy phát vào điện trong nhà nên nhờ thợ điện có kinh nghiệm.
Trẻ sơ sinh mất điện trời nóng thì làm sao cho mát?
Cởi bớt quần áo, có thể chỉ để một lớp mỏng hoặc tã nếu rất nóng, cho bú đủ, đưa trẻ tới chỗ thoáng nhất nhà và dùng quạt thổi gián tiếp. Trẻ vẫn nằm ngửa trên mặt phẳng chắc, không đặt khăn ướt, túi đá hay gối quanh trẻ. Trẻ lừ đừ, bỏ bú, sốt thì đưa đi khám ngay.
Mở cửa ban đêm khi mất điện có làm phòng mát hơn không?
Chỉ khi ngoài trời mát hơn trong phòng. Phòng dưới mái tôn hoặc phòng vừa tắt điều hoà thường nóng lên nhanh, khi đó mở cửa hai phía tạo gió xuyên giúp xả nhiệt. Nếu ngoài trời còn rất nóng, giữ cửa khép và dùng quạt. Nhớ buông màn trước khi mở cửa vì muỗi vào theo.
Khi có điện trở lại cần làm gì?
Đợi vài phút cho điện ổn định rồi mới cắm lại điều hoà, tủ lạnh và thiết bị lớn, cắm lần lượt từng cái. Đặt điều hoà ở mức nhiệt vừa phải thay vì hạ thật thấp để làm mát nhanh. Sạc lại quạt và đèn tích điện ngay để sẵn sàng cho lần sau.