Ngủ sàn không tốt hơn hay xấu hơn ngủ giường một cách tuyệt đối; nó có những đổi chác rất rõ. Ngủ sàn tiết kiệm tiền và chỗ, không lo trẻ nhỏ ngã khỏi giường, sàn gạch giúp phần nào mát hơn trong ngày nóng. Đổi lại, nệm đặt thẳng trên sàn dễ ẩm và mốc ở mặt dưới, gần bụi và côn trùng hơn, và việc ngồi xuống đứng lên mỗi ngày là gánh nặng thật với người lớn tuổi, người đau gối, đau lưng.
Nếu bạn thích ngủ sàn, cách làm đúng là không để nệm sát sàn kín: kê trên dát gỗ có khe hoặc tấm lót thoáng khí, dựng nệm phơi định kỳ, và lau sàn thường xuyên. Phản gỗ và giường có chân là hai bước trung gian giải quyết phần lớn vấn đề ẩm và bụi.
Bài này so sánh ba cách nằm theo độ thông thoáng, vệ sinh, an toàn, độ dễ lên xuống và chi phí, rồi gợi ý cách chọn theo người nằm: sinh viên, gia đình có con nhỏ, người lớn tuổi, nhà ở tầng trệt hay tầng cao.
Ngủ sàn, phản gỗ và giường có chân: so sánh nhanh
Bảng so sánh theo những điều người nằm thực sự cảm nhận và phải xử lý hằng ngày.
| Tiêu chí | Nệm đặt thẳng trên sàn | Phản gỗ, bục thấp | Giường có chân, dát thoáng |
|---|---|---|---|
| Thông gió mặt dưới nệm | Kém, hơi ẩm đọng | Tuỳ: phản liền tấm kém, phản có khe khá | Tốt nếu dát có khe |
| Bụi, côn trùng | Gần nhất, dễ dính bụi sàn | Đỡ hơn một chút | Xa sàn, dễ hút bụi gầm |
| Lên xuống, đứng dậy | Khó với người đau gối, người già | Dễ hơn | Dễ nhất nếu chiều cao vừa |
| An toàn khi trẻ lăn | Không có nguy cơ ngã | Ngã thấp | Cần thanh chắn với trẻ nhỏ |
| Chi phí, chỗ | Rẻ, gấp gọn được ban ngày | Vừa | Cao hơn, chiếm chỗ cố định |
| Cảm giác mát | Mát hơn nếu sàn gạch, mùa nóng | Trung bình | Phụ thuộc nệm, ga |
Nhìn bảng có thể thấy điểm yếu lớn nhất của ngủ sàn là ẩm, đặc biệt ở khí hậu nóng ẩm và nhà tầng trệt. Người cơ thể toả nhiệt và mồ hôi xuống nệm cả đêm; mặt trên được không khí làm khô, mặt dưới áp sàn lạnh thì hơi nước ngưng lại. Vài tuần không lật, không dựng phơi là thấy vệt ố hoặc đốm mốc.
Ngủ sàn có làm thẳng lưng, tốt cho cột sống không
Đây là niềm tin khá phổ biến, nhưng cần tách hai chuyện. Thứ nhất là độ cứng của bề mặt: ngủ sàn thường đi kèm một tấm nệm mỏng hoặc chiếu, nên cảm giác cứng hơn nệm dày. Thứ hai là vị trí của nệm: sàn hay giường không làm thay đổi bản chất độ cứng; một nệm 10 cm đặt trên sàn hay trên giường đều cứng như nhau.
Với cột sống, điều quan trọng là bề mặt nằm đỡ được cơ thể sao cho cột sống ở tư thế tự nhiên. Người nằm ngửa, vóc người nhẹ có thể thấy nằm cứng dễ chịu. Người nằm nghiêng, vai và hông rộng, thường cần một lớp êm hơn để vai hông lún vừa đủ; nằm trên mặt cứng lâu có thể bị tê tay, mỏi vai.
Không có bằng chứng đủ chắc để nói ngủ sàn chữa được đau lưng. Một số người thấy đỡ mỏi khi chuyển từ nệm quá mềm, võng sang mặt cứng hơn; một số khác lại đau hơn. Nếu bạn đau lưng, đau cổ kéo dài, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu; nệm và chỗ nằm chỉ là một yếu tố trong nhiều yếu tố.
Nói ngắn gọn: chọn độ cứng theo cơ thể và tư thế ngủ, còn sàn hay giường thì chọn theo nhà cửa, độ ẩm và khả năng lên xuống của người nằm.
Nếu ngủ sàn, làm thế nào cho đúng
Ngủ sàn vẫn là lựa chọn hợp lý cho nhiều người, nhất là sinh viên, người thuê nhà hay chuyển chỗ, và gia đình có con nhỏ hay lăn. Vài thói quen sau giúp tránh được phần lớn rắc rối.
- Lót bên dưới nệm một lớp thoáng: dát gỗ có khe, tấm pallet thấp chà nhám kỹ, hoặc tấm lót lưới thoáng khí chuyên dùng. Tránh đặt nệm trên tấm nhựa, bạt hay thảm kín.
- Không đặt nệm sát tường giáp ngoài hoặc giáp nhà tắm; chừa ít nhất vài phân cho không khí lưu thông.
- Mỗi sáng gấp hoặc dựng nghiêng nệm vào tường vài giờ nếu nệm đủ mềm dẻo; nệm dày khó gấp thì ít nhất lật lên một nửa mỗi tuần.
- Lau sàn chỗ đặt nệm ít nhất mỗi tuần, kiểm tra mặt dưới nệm xem có vệt ẩm, đốm đen hay mùi lạ.
- Phơi nệm nơi thoáng gió, tránh nắng gắt chiếu lâu lên cao su thiên nhiên và foam vì có thể làm vật liệu nhanh lão hoá; với bông ép, phơi nắng nhẹ thường không vấn đề.
- Dùng tấm bảo vệ nệm có khả năng chống thấm nhưng vẫn thoáng khí, nhất là khi có trẻ nhỏ.
Ví dụ giả định: một sinh viên thuê phòng tầng trệt, nệm bông ép đặt thẳng trên gạch. Sau ba tháng mùa mưa, mặt dưới nệm loang vệt nâu và có mùi. Lần mua nệm mới, bạn ấy kê thêm hai tấm dát gỗ ghép có khe và dựng nệm nghiêng mỗi sáng chủ nhật; qua mùa mưa sau, mặt dưới nệm vẫn khô.
Phản gỗ và giường: chọn sao cho thoáng
Phản liền tấm hay phản có khe. Phản gỗ liền tấm truyền thống mát khi nằm trực tiếp với chiếu, nhưng khi đặt nệm lên thì mặt dưới nệm cũng kín như trên sàn. Nếu dùng nệm, chọn phản có khe hoặc khoan thêm lỗ thoát khí, hoặc lót dát thoáng giữa phản và nệm.
Khoảng cách giữa các nan dát. Nan quá thưa làm nệm, nhất là nệm foam mềm, võng xuống giữa các nan theo thời gian. Khoảng hở thường được khuyên dùng vài phân, tuỳ loại nệm; hỏi kỹ hướng dẫn của nệm bạn định dùng.
Chiều cao gầm. Gầm cao khoảng 20–30 cm trở lên giúp hút bụi gầm dễ dàng và không khí lưu thông. Gầm thấp sát sàn vài phân thì khó vệ sinh, dễ thành nơi bụi tích tụ.
Độ chắc chắn. Giường kêu cót két, rung lắc khi trở mình là nguồn đánh thức người nằm cạnh. Kiểm tra mối nối, vít, chân giường; giường rộng nên có chân đỡ ở giữa.
Gầm giường cất đồ. Ngăn kéo gầm giường tiện cho phòng nhỏ nhưng chặn luồng không khí dưới nệm. Nếu dùng, chọn loại có dát thoáng phía trên và lỗ thông ở thành ngăn, mở ngăn phơi định kỳ.
Chọn theo người nằm và kiểu nhà
Gia đình có trẻ nhỏ hay lăn: ngủ sàn hoặc giường thấp giảm nguy cơ ngã. Với trẻ dưới một tuổi, chỗ ngủ riêng của bé vẫn nên là cũi hoặc nôi có nệm phẳng chắc theo khuyến cáo ngủ an toàn; không đặt bé nằm giữa nệm người lớn trải sàn nhiều chăn gối. Trẻ lớn hơn ngủ nệm sàn thì giữ quanh nệm thoáng, không có ổ cắm điện, dây sạc, đồ vật cứng sát mép.
Người lớn tuổi, người đau gối, đau hông: ngồi xệp xuống sàn và đứng dậy mỗi đêm vài lần là rủi ro té ngã. Giường cao vừa tầm, khi ngồi mép giường bàn chân chạm sàn và đầu gối gập khoảng vuông góc, thường an toàn hơn nhiều.
Nhà tầng trệt, nền ẩm: ngủ sàn trực tiếp là kém thuận lợi nhất. Nếu vẫn muốn nằm thấp, dùng phản hoặc bục có khe và giữ khoảng cách với nền.
Căn hộ tầng cao, sàn gỗ, phòng có điều hoà: ngủ sàn ít gặp vấn đề ẩm hơn nhưng vẫn cần lót thoáng và lật nệm định kỳ. Hơi lạnh điều hoà dồn xuống thấp, nên người nằm sàn có thể thấy lạnh hơn người nằm giường; cân nhắc nâng nhiệt độ cài một chút.
Sinh viên, người hay chuyển chỗ: nệm gấp ba hoặc nệm mỏng trải sàn kèm dát gỗ ghép tháo rời là cách gọn, rẻ, dễ mang theo khi chuyển phòng.
Chuyển từ ngủ sàn lên giường, hoặc ngược lại: cần chuẩn bị gì
Người quen nằm sàn lâu năm khi chuyển lên giường thường thấy lạ ở hai điểm: mặt nằm cao hơn nên sợ lăn ngã những đêm đầu, và nệm dày hơn nên cảm giác mềm, lún. Nếu bạn quen nằm cứng, đừng chọn nệm quá êm chỉ vì đã lên giường; độ cứng nên giữ gần với thứ bạn đang thấy dễ chịu rồi điều chỉnh dần. Một thanh chắn mép giường tạm thời cho trẻ lớn mới chuyển chỗ giúp cả nhà yên tâm những tuần đầu.
Ngược lại, người chuyển từ giường xuống sàn, thường vì tiết kiệm chỗ hoặc cho con lăn thoải mái, cần tính tới đầu gối và lưng của chính mình. Thử vài đêm với nệm hiện có đặt trên một lớp lót thoáng trước khi bỏ khung giường; chú ý cảm giác buổi sáng khi đứng dậy và khi phải dậy giữa đêm.
Dù chuyển theo chiều nào, hãy đo lại các thứ xung quanh: ổ cắm, đèn ngủ, công tắc. Ổ cắm ngang tầm giường sẽ trở nên quá cao khi bạn nằm sàn, đèn ngủ đặt trên kệ thấp lại chói thẳng vào mắt khi nằm giường. Đèn và công tắc nên với tới được khi đang nằm, không cần rời chỗ.
Cuối cùng là tấm nệm. Nệm dùng lâu trên giường có dát thoáng khi chuyển xuống sàn sẽ cần lật, dựng thường xuyên hơn; nệm từng nằm sàn chuyển lên giường thì kiểm tra mặt dưới trước, nếu đã có đốm mốc thì xử lý xong rồi mới dùng tiếp.
Lỗi hay gặp khi ngủ sàn
Trải nệm trên thảm nhựa hoặc tấm cách nhiệt kín. Chống lạnh được một chút nhưng chặn hoàn toàn đường thoát ẩm, mặt dưới nệm nhanh ố mốc hơn.
Để nệm nguyên chỗ hàng tháng. Nệm sàn cần được nhấc lên, lật hoặc dựng thường xuyên hơn nệm trên giường có dát.
Dùng nệm quá mỏng cho người nằm nghiêng. Tấm nệm vài phân trên sàn cứng có thể gây tê tay, đau vai với người nằm nghiêng, nhất là vóc người nặng. Chọn độ dày và độ êm theo cơ thể, không theo vị trí đặt nệm.
Ăn uống trên chỗ ngủ. Vụn thức ăn trên nệm sàn thu hút kiến, gián nhanh hơn trên giường cao. Giữ khu ngủ chỉ để ngủ.
Để dây điện, ổ cắm sát mép nệm. Khi nằm sàn, ổ cắm và dây sạc ở ngay tầm tay, tầm chân, dễ vướng hoặc bị đè. Đưa dây men tường, ổ cắm đặt cao hơn mặt nệm và xa chỗ trẻ nằm.
Kê nệm sàn ngay cửa ra vào hoặc lối đi. Chỗ người qua lại nhiều thì bụi giày dép bay vào nệm, người dậy sớm phải bước qua người còn ngủ. Đặt nệm vào góc khuất luồng đi lại, dù phải dời vài món đồ khác.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ sàn có mát hơn ngủ giường không?
Thường là có cảm giác mát hơn khi nằm gần sàn gạch, đá vào ngày nóng, vì không khí nóng bốc lên cao và sàn hấp thụ bớt nhiệt. Nếu đặt nệm dày giữ nhiệt lên sàn thì lợi thế này giảm nhiều. Phòng bật điều hoà thì sát sàn lại có thể lạnh hơn.
Nệm đặt sát sàn bị mốc phải làm sao?
Đưa nệm ra chỗ thoáng, để khô hoàn toàn, xử lý vết mốc theo loại nệm và cân nhắc thay nếu mốc ăn sâu, mùi nặng. Lần sau, kê nệm trên dát thoáng, không đặt sát tường ẩm và dựng phơi định kỳ để không tái diễn.
Người đau lưng có nên ngủ sàn không?
Không có bằng chứng đủ chắc rằng ngủ sàn giúp hết đau lưng. Điều quan trọng là độ cứng phù hợp với cơ thể và tư thế ngủ, cùng việc lên xuống không gây đau. Đau lưng kéo dài nên được bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu khám.
Trẻ nhỏ ngủ sàn có an toàn hơn ngủ giường không?
Với trẻ hay lăn, nằm sàn giảm nguy cơ ngã. Nhưng trẻ dưới một tuổi nên có chỗ ngủ riêng như cũi hoặc nôi với nệm phẳng chắc, không gối, không chăn dày, không thú bông. Nệm sàn của người lớn với nhiều chăn gối không phải chỗ ngủ an toàn cho em bé.
Có nên dùng pallet gỗ làm giường không?
Pallet là cách rẻ để tạo lớp thoáng dưới nệm, nhưng cần chọn pallet sạch, chắc, chà nhám kỹ không dằm, không đinh nhô, và tránh pallet không rõ nguồn gốc có thể đã chở hoá chất. Thường nên sơn hoặc phủ một lớp bảo vệ an toàn để dễ lau chùi.
Ngủ sàn có lạnh vào mùa đông miền Bắc không?
Sàn gạch mùa đông có thể rất lạnh. Lót dát gỗ có khe bên dưới nệm, dùng nệm đủ dày và một tấm lót lông hoặc len giữa nệm và ga giúp giữ ấm mà vẫn không chặn hoàn toàn hơi ẩm. Giường có chân thường ấm hơn ngủ sàn vào những ngày rét đậm.