Thời điểm đổi đồ giường không nên theo lịch cố định mà theo nhiệt độ ban đêm và độ ẩm của nơi bạn ở. Ở miền Bắc, đổi từ chiếu sang chăn ấm thường vào khoảng cuối thu, khi đêm bắt đầu lạnh đều; đổi ngược lại vào cuối xuân, nhưng chỉ cất đồ đông khi đã qua đợt nồm và có vài ngày nắng hanh để phơi khô. Ở miền Nam, chuyện chính không phải nóng lạnh mà là mùa mưa và mùa khô. Miền Trung thì cần tính thêm mùa mưa bão cuối năm và những ngày gió Lào đầu hè.
Mỗi lần chuyển mùa là dịp làm ba việc cùng lúc: giặt và cất khô đồ của mùa trước, lấy ra và làm thoáng đồ của mùa mới, và chăm nệm bằng cách xoay, lật, hút bụi. Làm gọn trong một buổi cuối tuần, bạn tránh được cảnh mở tủ đầu đông thấy chăn có mùi, hay mở chiếu đầu hè thấy đốm mốc.
Bài đưa ra lịch gợi ý theo từng miền, danh mục việc cần làm và cách cất từng món. Các mốc tháng chỉ là khoảng thường gặp; năm rét sớm hay nồm muộn thì bạn dời theo thời tiết thực tế.
Lịch đổi đồ giường gợi ý theo ba miền
Bảng dưới là khoảng thời gian thường gặp. Dấu hiệu thật để đổi là cảm giác ban đêm: khi phải kéo chăn mỏng lên giữa đêm nhiều hôm liền, hoặc khi chiếu bắt đầu thấy lạnh lưng thay vì mát.
| Vùng | Đổi sang đồ ấm | Đổi về đồ mát | Điều cần chú ý riêng |
|---|---|---|---|
| Miền Bắc, đồng bằng | Khoảng cuối tháng 10 tới tháng 11, khi đêm lạnh đều | Khoảng tháng 4 tới tháng 5, sau đợt nồm | Không cất đồ đông trong những ngày nồm; chờ nắng hanh |
| Miền núi phía Bắc | Sớm hơn đồng bằng, có nơi từ tháng 10 | Muộn hơn, đêm vẫn lạnh tới đầu hè | Có thể cần cả chăn ấm và chăn đắp thêm |
| Bắc Trung Bộ | Khi gió mùa đông bắc về, đêm lạnh ẩm | Trước mùa gió Lào | Chuẩn bị chiếu cói, chiếu tre cho những ngày khô nóng |
| Trung Trung Bộ, Nam Trung Bộ | Chăn vừa phải cho mùa mưa lạnh cuối năm | Đầu năm, khi hết mưa | Mùa mưa bão cuối năm: giữ đồ giường dễ chuyển lên cao |
| Tây Nguyên, vùng cao | Chăn ấm vừa dùng gần như quanh năm | Chỉ giảm độ dày vào mùa khô | Mùa mưa ẩm kéo dài: chú ý phơi sấy |
| Miền Nam | Chỉ chăn mỏng cho vài đêm se lạnh cuối năm | Quanh năm là đồ mát | Mùa mưa: ga, chăn lâu khô, dễ mùi; có hai bộ luân phiên |
Đừng vội cất đồ mát quá sớm ở miền Bắc: những ngày nắng nóng cuối thu vẫn có, một chiếc chiếu điều hoà gấp gọn hay ga mỏng để sẵn trong tủ giúp bạn xoay xở được.
Ngược lại, đầu xuân là lúc nhiều nhà vội cất chăn khi trời ấm lên được vài hôm, rồi gặp đợt nồm làm chăn trong tủ hút ẩm. Ở miền Bắc, cất đồ đông sau đợt nồm cuối cùng là an toàn hơn.
Danh mục việc trong một buổi chuyển mùa
Chọn một ngày nắng ráo, không mưa không nồm. Làm theo thứ tự dưới đây trong khoảng một buổi cho một phòng ngủ.
- Lột toàn bộ đồ giường: ga, vỏ gối, tấm bảo vệ nệm, chiếu hoặc chăn đang dùng.
- Giặt đồ của mùa vừa qua theo nhãn từng món. Đồ sắp cất cần được giặt sạch hẳn, vì mồ hôi và tế bào da còn lại là thức ăn cho mốc và mạt bụi trong suốt thời gian cất.
- Hút bụi nệm hai mặt, đường may và góc. Đây là lúc tiện nhất vì nệm đang trống.
- Xoay hoặc lật nệm: nệm hai mặt thì lật, nệm một mặt thì xoay đầu chân. Chuyển mùa hai lần một năm là mốc dễ nhớ, bên cạnh việc xoay thường xuyên hơn với nệm mới.
- Để nệm thoáng vài giờ trong lúc chờ đồ khô; mở cửa phòng nếu trời hanh.
- Lấy đồ của mùa mới ra, giũ, phơi nắng nhẹ hoặc hong gió cho bay mùi tủ, kiểm tra có đốm mốc, vết ố, sợi xẹp, mối mọt không.
- Cất đồ mùa cũ chỉ khi đã khô hoàn toàn, theo cách ở phần dưới.
- Trải lại giường với bộ mùa mới, thêm hoặc bớt một chăn mỏng để linh hoạt trong những tuần giao mùa.
Cách cất từng món để mùa sau lấy ra không mốc
Chiếu tre, trúc hạt, mây. Lau bằng khăn ẩm vắt ráo, lau khô, hong nơi râm cho thật khô. Cuộn lỏng tay theo chiều nan, không gập đôi. Bọc giấy hoặc túi vải, đặt nằm ngang nơi khô, không đè vật nặng.
Chiếu cói. Phơi nắng nhẹ, đập bụi, cuộn lại, bọc túi vải. Cói rất dễ hút ẩm trở lại, nên không cất ở gầm giường sát sàn hay góc tường ẩm.
Chiếu điều hoà. Giặt theo hướng dẫn, phơi râm cho khô hẳn, gấp theo nếp cũ, cho vào túi vải hoặc túi có lỗ thoáng.
Chăn ruột lông vũ. Giặt hoặc giặt khô, sấy thật khô bên trong. Cất trong túi vải thoáng, không hút chân không nén chặt nhiều tháng vì ruột khó phồng lại như cũ.
Chăn bông xơ, chăn lông. Giặt, phơi khô, có thể cho vào túi hút chân không để đỡ chiếm chỗ; khi lấy ra mở túi để vài ngày cho phồng.
Ga, vỏ gối. Giặt sạch, phơi khô, gấp từng bộ, có thể lồng cả bộ vào trong một chiếc vỏ gối của bộ đó cho gọn và dễ tìm.
Gối dự phòng. Giặt nếu loại giặt được, phơi khô kỹ, bọc vỏ, cất nơi khô. Gối cũ đã xẹp vón thì tranh thủ dịp này thay.
Chỗ cất và đồ chống ẩm trong tủ
Chỗ cất quyết định đồ giường sống sót qua mùa ẩm hay không, nhất là ở miền Bắc mùa nồm và miền Nam mùa mưa.
- Ưu tiên ngăn tủ cao và tủ đặt ở tường trong nhà, không sát tường ngoài hay tường nhà vệ sinh dễ thấm ẩm.
- Gầm giường tiện nhưng gần sàn, ẩm và bụi; nếu dùng, chọn hộp có nắp, kê cao khỏi sàn một chút, và kiểm tra vào giữa mùa.
- Túi vải, hộp có lỗ thoáng tốt cho đồ tự nhiên như lông vũ, lông cừu, cói. Túi nylon kín chỉ dùng khi chắc chắn đồ đã khô hẳn và nơi cất khô.
- Gói hút ẩm đặt trong ngăn tủ có tác dụng trong không gian nhỏ, cần thay hoặc phơi lại định kỳ. Không đặt gói hút ẩm tiếp xúc trực tiếp với vải ướt.
- Không cất cùng ngăn với giày dép, đồ có mùi mạnh; vải dễ ám mùi.
- Mở tủ cho thoáng vào những ngày hanh khô giữa mùa, đóng lại vào ngày nồm.
Long não và các viên chống côn trùng có mùi rất nồng, ám vào chăn ga và chỗ ngủ; nếu dùng, đặt trong túi riêng không chạm vải và để xa tầm tay trẻ nhỏ. Nhiều nhà thấy cất đồ sạch, khô và kiểm tra giữa mùa là đủ mà không cần đến chúng.
Những tuần giao mùa: giữ giường linh hoạt
Giao mùa là khoảng thời gian khó chịu nhất cho giấc ngủ vì nhiệt độ thay đổi trong ngày và giữa các ngày. Đêm đầu còn oi, gần sáng lại lạnh; hôm nay nắng hanh, mai đã mưa phùn. Thay vì một lần đổi hẳn từ chiếu sang chăn dày, nhiều gia đình dùng cách xếp lớp: ga cotton trên nệm, một chăn mỏng đắp thường xuyên và một chăn vừa để sẵn ở chân giường, kéo lên khi cần.
Ở miền Bắc, giai đoạn cuối thu có thể rút chiếu ra nhưng chưa cần chăn lông vũ, chỉ cần ga dày hơn và chăn chần bông nhẹ. Đầu xuân, khi trời ấm và ẩm, đổi ruột chăn dày sang chăn mỏng nhưng giữ chăn dày trong túi thoáng ở chỗ dễ lấy, phòng có đợt rét nàng Bân cuối mùa. Ở miền Nam, thời điểm chuyển từ mùa khô sang mùa mưa là lúc nên chuẩn bị thêm một bộ ga để luân phiên, vì ga giặt ra gặp mấy ngày mưa liền có thể không khô kịp.
Trẻ nhỏ và người già nhạy cảm với thay đổi nhiệt hơn. Với họ, mặc thêm hay bớt một lớp quần áo ngủ thường hợp hơn là đổi chăn liên tục; trẻ dưới một tuổi thì giữ ấm bằng quần áo và túi ngủ phù hợp lứa tuổi thay vì đắp chăn dày.
Ví dụ giả định: một căn hộ ở Hà Nội qua một năm
Một gia đình trẻ ở Hà Nội có thói quen cất đồ "khi nào nhớ". Năm trước, họ cất chăn lông vũ vào tủ vào đầu tháng 3 sau vài ngày ấm, đúng trước đợt nồm. Tháng 11 mở tủ ra chăn có mùi, ruột vón cục. Chiếu trúc hạt cuộn cất trong túi nylon từ tháng 10, sang tháng 5 mở ra dây xâu có đốm mốc.
Năm nay họ đặt hai mốc: một buổi cuối tuần vào khoảng tháng 11 khi đêm lạnh đều, và một buổi vào khoảng tháng 5 khi đã qua nồm và có nắng. Chiếu được lau, hong khô, cuộn lỏng, bọc giấy, đặt ngăn tủ cao. Chăn lông vũ được mang đi giặt sấy ở tiệm có máy sấy, cất trong túi vải. Nệm được hút bụi và xoay đầu chân ở cả hai buổi. Giữa các mốc, họ giữ một chăn mỏng ở chân giường cho những tuần giao mùa.
Chi phí thêm gần như không có, chỉ là hai buổi sáng cuối tuần. Đổi lại, đồ giường mùa sau lấy ra dùng được ngay. Ví dụ là giả định để minh hoạ một lịch đơn giản, mỗi nhà có thể chọn mốc khác theo thời tiết nơi mình.
Lỗi hay gặp khi chuyển mùa
Phần lớn hỏng hóc của chăn chiếu không xảy ra lúc dùng mà trong mấy tháng nằm trong tủ.
- Cất đồ chưa giặt vì "mới dùng có mấy tuần": mồ hôi còn lại đủ để sinh mùi và ố vàng.
- Cất khi còn hơi ẩm, nhất là ruột chăn dày phơi một ngày tưởng đã khô mà bên trong chưa khô.
- Cất vào ngày nồm hoặc ngày mưa, đồ hút ẩm ngay lúc gấp.
- Gập đôi chiếu tre, đè vật nặng lên chiếu trúc hạt: gãy nan, đứt dây.
- Nén chặt chăn lông vũ trong túi hút chân không cả mùa: ruột khó phồng lại.
- Lấy chăn ra dùng ngay không phơi, không giũ: mùi tủ và bụi đi thẳng vào chỗ ngủ.
- Quên chăm nệm: chuyển mùa là dịp dễ nhớ nhất để xoay, lật và hút bụi nệm, bỏ lỡ thì nệm lún lệch một bên nhanh hơn.
Nếu mở ra thấy đồ có đốm mốc nhỏ, giặt lại kỹ và phơi khô; còn mùi hoặc vết mốc lan rộng trên ruột chăn, ruột gối thì nên thay, nhất là đồ dùng cho trẻ nhỏ và người dị ứng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cất chiếu bằng túi nylon kín không?
Chỉ nên khi chiếu đã khô hoàn toàn và nơi cất khô ráo. Túi kín giữ nguyên độ ẩm có sẵn bên trong, nên chiếu còn hơi ẩm cất vào túi nylon rất dễ mốc. Với chiếu tre, chiếu cói, bọc giấy hoặc túi vải thoáng thường an toàn hơn, nhất là ở miền Bắc có mùa nồm và miền Nam mùa mưa.
Bao lâu nên xoay hoặc lật nệm?
Tuỳ loại nệm và hướng dẫn của nhà sản xuất. Nệm mới thường được khuyên xoay thường hơn trong vài tháng đầu, sau đó vài tháng một lần. Lấy hai lần chuyển mùa trong năm làm mốc tối thiểu là cách dễ nhớ. Nệm một mặt chỉ xoay đầu chân, không lật, vì mặt dưới không được thiết kế để nằm.
Miền Nam có cần thay đồ giường theo mùa không?
Không cần đổi từ mát sang ấm như miền Bắc, nhưng nên điều chỉnh theo mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa nên có ít nhất hai bộ ga luân phiên vì đồ lâu khô, dùng tấm bảo vệ nệm thoáng và mở giường mỗi sáng. Mùa khô là lúc tiện để giặt sấy ruột chăn, ruột gối, hút bụi và phơi thoáng nệm.
Chăn lấy từ tủ ra có mùi ẩm thì làm sao?
Giũ mạnh, phơi ngoài trời nắng nhẹ hoặc hong gió một hai ngày. Mùi vẫn còn thì giặt lại theo nhãn và làm khô hẳn. Với ruột lông vũ, sấy nhiệt thấp kèm bóng sấy giúp đánh tơi và khô bên trong. Nếu sau khi giặt sấy vẫn còn mùi mốc, ruột đã hỏng và nên thay.
Có nên dùng long não để cất chăn ga không?
Long não và viên chống côn trùng có mùi nồng, dễ ám vào chăn ga và gây khó chịu cho người nhạy cảm, lại nguy hiểm nếu trẻ nhỏ nuốt phải. Nếu dùng, đặt trong túi riêng, không chạm vải, để xa tầm tay trẻ và phơi kỹ đồ trước khi dùng. Đồ sạch, khô, cất nơi khô ráo thường đủ để giữ tốt.
Giao mùa trẻ nhỏ ngủ hay bị đạp chăn, nên làm gì?
Thay vì phụ thuộc vào chăn, cho trẻ mặc bộ ngủ dày hay mỏng theo nhiệt độ đêm, vì quần áo không bị đạp tung. Trẻ lớn có thể dùng chăn nhẹ vừa người. Trẻ dưới một tuổi nên giữ ấm bằng quần áo và túi ngủ phù hợp lứa tuổi, không đắp chăn dày trong nôi. Sờ gáy và lưng để biết trẻ ấm vừa.