Không có ngày hết hạn in sẵn trên gối, nhưng có mốc thường gặp: gối bông xơ dùng hằng đêm thường dùng tốt khoảng một đến hai năm; gối lông vũ giữ được lâu hơn nếu được giữ khô và vỗ thường xuyên; gối cao su và foam thường bền khoảng hai đến bốn năm. Đây là khoảng tham khảo; tình trạng thật của gối mới là điều quyết định.
Gối cần thay khi không còn giữ được chiều cao (gập đôi không bật lại, lõm cố định chỗ đầu nằm), ruột vón cục hoặc vụn, ố vàng và có mùi không mất sau giặt, hoặc khi bạn bắt đầu phải gập gối, kê tay mới ngủ được. Thay gối theo dấu hiệu thì vừa không lãng phí vừa không nằm cố chiếc gối đã xẹp.
Bài này đưa ra bảng tuổi thọ, các phép thử tại nhà, dấu hiệu từ cơ thể, cách kéo dài tuổi thọ gối, một ví dụ tính chi phí theo năm dùng và cách xử lý gối cũ.
Tuổi thọ thường gặp theo từng loại gối
Tuổi thọ phụ thuộc chất lượng ruột, khí hậu, mồ hôi của người nằm và cách chăm sóc. Bảng dưới là mốc người dùng hay gặp, không phải cam kết của nhà sản xuất.
| Loại gối | Thường dùng tốt khoảng | Dấu hiệu xuống cấp đặc trưng | Yếu tố làm nhanh hỏng |
|---|---|---|---|
| Bông xơ, bông bi | 1–2 năm | Xẹp, vón cục, gập đôi không bật | Mồ hôi, ít giặt, ngồi đè |
| Lông vũ, lông tơ | 2–3 năm hoặc hơn | Mất độ phồng, lông gãy vụn, mùi | Để ẩm, nồm, ít vỗ |
| Cao su | 3–4 năm | Bề mặt giòn, vụn, ngả màu, nứt | Nắng, dầu tóc, mỹ phẩm |
| Foam nhớ hình | 2–3 năm | Lõm cố định, phục hồi chậm hơn hẳn, vàng | Nhiệt, ẩm, gập gối |
| Vỏ hạt | Vỏ bền, hạt cần bổ sung dần | Hạt vỡ vụn, bụi, gối thấp đi | Ẩm, không phơi |
| Gối trẻ em | Ngắn hơn, theo tốc độ lớn của bé | Không còn vừa vai, xẹp do giặt nhiều | Giặt thường xuyên, bé lớn nhanh |
Nhiều người ngạc nhiên vì gối bông chỉ một hai năm đã nên thay, trong khi nệm dùng cả chục năm. Lý do là gối nhỏ, nhẹ, chịu mồ hôi và dầu da trực tiếp từ đầu mặt mỗi đêm, và ruột bông nhẹ thì sợi gãy nhanh dưới sức nén lặp lại.
Năm phép thử tại nhà
Làm vào một buổi sáng có ánh sáng tốt, mất chưa tới năm phút cho mỗi chiếc gối.
- Gập đôi. Với gối bông, gập đôi gối, thả tay. Gối bật mở ngay là còn tốt; mở chậm hoặc nằm gập luôn là ruột đã yếu. Gối to, nhiều ruột thì thử gập ba và đặt một vật nhẹ như chiếc giày lên trên; gối tốt sẽ hất văng vật đó.
- Ấn tay. Với gối foam, ấn lòng bàn tay vào chỗ đầu hay nằm và chỗ ít dùng, so tốc độ phục hồi. Chỗ đầu nằm phục hồi chậm hơn hẳn hoặc lõm vĩnh viễn là đã mỏi.
- Soi và sờ. Tháo vỏ, nhìn ruột dưới ánh sáng: mảng ố vàng lan rộng, chấm mốc, chỗ mỏng thấy rõ, cục vón cứng. Với cao su, miết nhẹ bề mặt: có vụn bở ra là vật liệu đã lão hoá.
- Ngửi. Mùi chua, mùi ẩm, mùi dầu tóc không mất sau khi giặt hoặc hong thoáng là dấu hiệu ruột đã thấm sâu.
- Đo chiều cao khi nằm. Nằm đúng tư thế quen, đo hoặc chụp ảnh nghiêng. So với chiều cao bạn cần; gối đã thấp hơn đáng kể so với lúc mua là gối đã xẹp.
Một gối đạt bốn trên năm phép thử vẫn dùng tiếp được. Gối trượt hai phép thử trở lên, đặc biệt là gập đôi và đo chiều cao, thì nên thay dù chưa tới mốc thời gian nào.
Dấu hiệu từ cơ thể và thói quen
Bạn phải gập gối hoặc chồng thêm gối mới thấy vừa. Đây là dấu hiệu rõ nhất gối đã mất chiều cao. Cơ thể tự bù bằng cách gập, vun, kê thêm.
Tay luồn dưới gối mỗi đêm. Người nằm nghiêng hay làm vậy khi gối thấp. Thói quen mới xuất hiện sau thời gian dùng gối là một tín hiệu đáng chú ý.
Sáng dậy cứng cổ thường xuyên hơn trước. Nếu các yếu tố khác như công việc, tư thế ngồi, nệm không đổi, gối là nghi phạm đầu tiên. Đau kéo dài hoặc kèm tê tay thì đi khám.
Thức giấc vì phải chỉnh gối. Gối lông vũ, bông xẹp trôi về hai bên khiến bạn phải vỗ lại giữa đêm.
Hắt hơi, ngạt mũi lúc mới dậy và đỡ dần trong ngày. Có thể liên quan đến bụi và mạt bụi tích trong ruột gối cũ. Giặt và phơi trước, nếu không đỡ thì cân nhắc thay ruột và dùng vỏ bọc dệt dày; triệu chứng kéo dài nên hỏi bác sĩ.
Ngủ khách sạn hay nhà người khác thấy cổ dễ chịu hơn. Đó là một phép so sánh tự nhiên. Nếu lần nào ngủ gối khác cũng thấy dễ chịu hơn gối nhà, gối nhà có lẽ đã xẹp hoặc từ đầu không đúng chiều cao.
Vì sao gối cũ khó chịu hơn, và những con số nên dè dặt
Mỗi đêm, đầu bạn ép ruột gối xuống hàng trăm lần theo mỗi lần trở mình. Với bông xơ, sợi gãy và xoắn vào nhau, ruột mất không khí và dẹt dần. Với lông vũ, cuống và tơ gãy vụn, ruột không còn phồng. Foam mỏi đi, các bọt khí nhỏ trong cấu trúc vật liệu mất dần độ đàn hồi. Cao su lão hoá do oxy và ánh sáng, bề mặt giòn và bở. Kết quả chung là chiều cao và độ đỡ giảm, trong khi bạn vẫn nghĩ mình đang nằm chiếc gối của hai năm trước.
Song song là chuyện vệ sinh. Mồ hôi, dầu da, tế bào da chết, tóc rụng thấm qua vỏ gối, nhất là khi không có vỏ bọc trong. Ở khí hậu nóng ẩm, ruột gối là môi trường dễ chịu cho mạt bụi và nấm mốc nếu không được làm khô thường xuyên.
Bạn có thể đã đọc những con số rất ấn tượng, kiểu gối nặng thêm một nửa hay gấp đôi sau vài năm vì mạt bụi và da chết. Những con số như vậy được nhắc đi nhắc lại nhiều nhưng hiếm khi kèm nguồn nghiên cứu rõ ràng, và không nên dùng làm lý do để hoảng hay thay gối hàng loạt. Điều chắc chắn hơn: gối cũ ít được giặt chứa nhiều bụi hơn gối mới, và với người dị ứng bụi, điều đó có ý nghĩa.
Vì vậy quyết định thay gối nên dựa vào hai thứ đo được tại nhà: gối còn đúng chiều cao và độ đỡ không, và gối còn giữ sạch được bằng cách giặt hoặc hong thoáng không.
Cách kéo dài tuổi thọ gối
Vài thói quen nhỏ giúp gối dùng được lâu hơn đáng kể so với mốc trung bình:
- Dùng vỏ bọc bảo vệ có khoá kéo giữa ruột và vỏ gối. Lớp này chặn phần lớn mồ hôi, dầu tóc, và giặt được hằng tuần cùng vỏ gối.
- Vỗ phồng mỗi sáng với gối bông và lông vũ. Vài cú vỗ đưa không khí trở lại vào ruột, chậm quá trình bết.
- Xoay và lật gối mỗi tuần, để đầu không đè mãi một vùng.
- Không ngồi đè, không dùng gối ngủ làm tựa lưng. Sức nặng thân người làm ruột dẹt nhanh hơn nhiều lần so với sức nặng của đầu.
- Lên giường với tóc khô. Tóc ướt đưa hơi ẩm vào ruột mỗi đêm, nguyên nhân hay gặp của mùi và mốc.
- Hong thoáng định kỳ: gối bông và lông vũ phơi nắng nhẹ, cao su và foam hong chỗ râm có gió.
- Giặt đúng cách theo loại ruột, làm khô tới lõi trước khi bọc vỏ lại.
- Bỏ thói quen để dầu dưỡng tóc, kem dưỡng da đậm đặc rồi đi ngủ ngay, hoặc dùng thêm một khăn mỏng lót trên gối vào những đêm đó.
Với chủ homestay, nhà nghỉ nhỏ, vỏ bọc bảo vệ ruột gối là khoản chi đáng nhất: gối được thay theo chu kỳ, còn vỏ bọc giặt sau mỗi lượt khách.
Tính chi phí theo năm dùng, một ví dụ giả định
Giá gối trải rộng, và gối đắt hơn không tự động bền hơn. Cách so sánh hợp lý là chia giá cho số năm gối còn ở tình trạng tốt.
Ví dụ giả định: gối bông A giá một đơn vị tiền, dùng tốt khoảng một năm rưỡi. Gối cao su B giá gấp ba, dùng tốt khoảng bốn năm. Theo năm, A tốn khoảng hai phần ba đơn vị mỗi năm, B tốn khoảng ba phần tư đơn vị mỗi năm, gần ngang nhau. Nhưng nếu bạn nằm nghiêng vai rộng và gối bông A chỉ đúng chiều cao trong vài tháng đầu rồi xẹp dần, phần lớn thời gian còn lại bạn nằm gối thấp. Khi đó chi phí thật của A không chỉ là tiền mà còn là những buổi sáng cứng cổ.
Ngược lại, nếu bạn ra mồ hôi đầu nhiều và muốn giặt gối thường xuyên, gối bông giặt máy được, thay đều đặn mỗi năm có khi lại hợp hơn một chiếc gối bền nhưng chỉ lau được.
Gợi ý thực tế: mua gối theo cặp nếu bạn hay giặt, để luôn có một chiếc dùng trong khi chiếc kia đang phơi; ghi ngày mua lên một miếng vải nhỏ trong vỏ bọc hoặc trong ghi chú điện thoại, để tới mốc là có lý do kiểm tra lại.
Gối cũ xử lý thế nào
Tận dụng trong nhà. Gối bông cũ còn sạch có thể làm đệm ngồi bệt, gối kê chân, gối chèn khe ghế sofa, ổ nằm cho chó mèo sau khi giặt sạch và bọc vỏ mới. Gối đã mốc thì không nên tận dụng cho chỗ nằm của người hay thú cưng.
Tận dụng ruột. Bông của gối cũ còn khá có thể nhồi đồ chơi vải, gối tựa trang trí; vỏ hạt còn tốt có thể giữ lại để bổ sung cho gối hạt khác.
Cho tặng. Gối đã dùng thường không được nhiều nơi nhận vì vấn đề vệ sinh. Hỏi trước các nơi nhận đồ cứu trợ động vật; nhiều nơi nhận gối, chăn cũ đã giặt làm ổ cho chó mèo.
Bỏ đi đúng cách. Cho gối vào túi kín trước khi bỏ để bông lông không vương ra. Một số địa phương có điểm thu gom đồ cồng kềnh hoặc đồ vải; theo dõi hướng dẫn phân loại rác của nơi bạn sống.
Không giữ gối cũ "để dành". Gối đã hết tuổi cất trong tủ vài năm vẫn là gối đã hết tuổi, lại thêm ẩm và mùi. Giữ một gối dự phòng tốt thì hơn giữ nhiều gối cũ.
Đừng chuyển gối cũ của người lớn cho trẻ. Gối người lớn đã xẹp thường vẫn quá cao và quá mềm với trẻ nhỏ, lại chứa nhiều bụi. Trẻ nên có gối riêng phù hợp độ tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Gối mới mua một năm đã xẹp có phải gối kém chất lượng?
Không hẳn. Gối bông dùng hằng đêm, người ra mồ hôi nhiều, ít vỗ và phơi, có thể xẹp đáng kể sau một năm. Nếu gối xẹp chỉ sau vài tuần hoặc vài tháng, ruột có thể quá ít hoặc chất lượng thấp; kiểm phiếu bảo hành và chính sách đổi trả nơi bán.
Có thể chỉ thay ruột mà giữ vỏ gối không?
Được. Vỏ gối và vỏ bọc trong còn tốt thì giữ lại, chỉ thay ruột cùng kích thước. Một số gối có khoá kéo cho phép bổ sung ruột thay vì thay hẳn, như gối bông bi, foam vụn, vỏ hạt.
Gối cao su bị vụn bở có dùng tiếp được không?
Bề mặt vụn bở là dấu hiệu cao su đã lão hoá; vụn có thể rơi ra qua vỏ, gối mất độ đỡ đều. Nên thay. Lần sau, tránh để gối cao su gần cửa sổ nắng và luôn dùng vỏ bọc trong.
Có nên thay cả gối của trẻ theo mốc như người lớn?
Gối trẻ thường cần thay sớm hơn vì giặt nhiều và vì bé lớn. Mỗi khi vai bé rộng thêm rõ rệt hoặc bé chuyển tư thế ngủ, kiểm lại chiều cao; gối không còn vừa thì thay dù chưa cũ.
Giặt gối thường xuyên có làm gối nhanh hỏng hơn không?
Giặt đúng cách ít khi làm gối hỏng nhanh hơn đáng kể; giặt sai cách như vắt mạnh, sấy nóng, phơi ẩm lâu thì có. Với cao su và foam, việc ngâm giặt bằng nước mới là nguyên nhân hỏng, nên chỉ lau và hong thoáng.
Mua gối mới có cần giặt trước khi dùng không?
Gối bông có thể giặt vỏ trước khi dùng nếu bạn muốn. Gối cao su và foam mới chỉ cần tháo bao bì, để thoáng vài ngày cho bớt mùi. Ruột gối mới thường không cần giặt ngay; hãy giặt vỏ gối và vỏ bọc bảo vệ.