Có, gần như mọi tấm nệm đều nên có tấm bảo vệ. Đây là lớp vải mỏng nằm giữa nệm và ga, chặn mồ hôi, nước đổ, nước tiểu, da chết đi xuống lõi nệm, và giặt được hằng tuần như ga. Lõi nệm thì không giặt được; tấm bảo vệ là cách rẻ nhất để giữ nó sạch suốt nhiều năm.
Chọn loại nào phụ thuộc người nằm: nhà có trẻ nhỏ, người già hoặc thú cưng nên dùng loại có lớp chống thấm; người dị ứng mạt bụi cần loại bọc kín sáu mặt có khoá kéo; người chỉ muốn giữ nệm sạch và êm thêm chút có thể dùng loại chần bông có chun. Điều cần tránh là nhầm tấm bảo vệ với tấm topper, hai thứ có mục đích khác nhau.
Bài này so sánh các loại tấm bảo vệ, chỉ cách thử bằng tay khi mua, cách chọn kích thước theo độ dày nệm, cách giặt để lớp chống thấm không bong, và những lỗi hay gặp.
Các loại tấm bảo vệ nệm và dùng khi nào
Trên thị trường có nhiều tên gọi, nhưng xét theo cấu tạo thì có mấy nhóm chính. Một tấm có thể kết hợp vài đặc điểm, ví dụ chần bông có lớp chống thấm.
| Loại | Cấu tạo | Hợp với | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Chần bông có chun | Hai lớp vải kẹp bông xơ mỏng, may chần, viền chun bao mép | Giữ nệm sạch, êm thêm chút, người không có nhu cầu chống thấm | Nước đổ nhiều vẫn thấm xuống |
| Chống thấm có chun | Mặt vải cotton hoặc sợi thấm hút, mặt dưới cán màng mỏng chống thấm | Nhà có trẻ nhỏ, người già, thú cưng, người ra nhiều mồ hôi | Loại màng dày có thể bí, kêu sột soạt |
| Bọc kín sáu mặt có khoá kéo | Bao toàn bộ nệm, vải dệt chặt, có thể kèm chống thấm | Người dị ứng mạt bụi, nhà nghỉ, nệm cần bảo vệ tối đa | Lắp và tháo mất công hơn, phải nhấc cả nệm |
| Tấm lót nhỏ chống thấm | Tấm chữ nhật đặt ở vùng hông, không bọc cả nệm | Trẻ bỏ bỉm, người bệnh, kỳ kinh nguyệt | Dễ xô lệch, chỉ bảo vệ một vùng |
| Topper (tấm làm êm) | Lớp foam, cao su hoặc bông dày vài phân đặt trên nệm | Thay đổi cảm giác nằm, làm mềm nệm cứng | Không phải tấm bảo vệ; bản thân topper cũng cần tấm bảo vệ |
Topper hay bị bán kèm hoặc gọi lẫn là "tấm bảo vệ nệm", nhưng nó dày, khó giặt, và mục đích chính là đổi độ êm. Nếu bạn dùng topper, đặt tấm bảo vệ lên trên topper, ga trên cùng.
Với phần lớn gia đình, một tấm chống thấm có chun với mặt vải cotton là lựa chọn cân bằng nhất giữa bảo vệ, độ mát và công giặt.
Thử tấm bảo vệ bằng tay trước khi mua
Tấm bảo vệ là thứ nằm ngay dưới lưng mỗi đêm, nên cảm giác quan trọng không kém khả năng bảo vệ. Nếu mua trực tiếp, xin mở một mẫu để thử; mua qua mạng thì thử ngay khi nhận, trước khi giặt và cắt tem.
- Vò mạnh một góc tấm trong tay rồi thả ra, nghe tiếng. Lớp chống thấm tốt thường gần như không kêu; tiếng sột soạt rõ như túi nilon là dấu hiệu màng dày, có thể nghe thấy khi trở mình.
- Áp mặt vải lên má hoặc cổ tay. Mặt trên nên mềm, không lạnh như nhựa, không trơn bóng.
- Nhỏ một thìa nước lên mặt tấm đặt trên khăn giấy khô, đợi vài phút. Mặt vải nên hút nước nhanh thay vì để nước đọng thành giọt lăn đi, và khăn giấy bên dưới vẫn khô.
- Đặt lòng bàn tay lên một chỗ trong khoảng một phút. Nếu thấy lòng bàn tay ẩm và nóng nhanh, tấm có thể bí khi nằm cả đêm.
- Kéo căng viền chun ra rồi thả. Chun tốt co lại nhanh và đều, không lỏng lẻo, không có chỗ chỉ may bị hở.
- Xem tem: chất liệu mặt trên, chất liệu lớp chống thấm, nhiệt độ giặt và có được sấy hay không.
Không có tấm nào vừa chống thấm hoàn toàn vừa thoáng như vải trần. Thứ bạn chọn là mức đánh đổi phù hợp với người nằm: nhà có trẻ hay tè dầm thì ưu tiên chống thấm, người hay nóng lưng mà không có rủi ro nước thì ưu tiên thoáng.
Chọn kích thước theo độ dày nệm
Kích thước rộng dài của tấm bảo vệ đi theo nệm: 1m2, 1m4, 1m6, 1m8 và chiều dài thường 2m. Điều hay bị bỏ qua là độ sâu của phần chun bao mép. Nệm hiện nay có độ dày rất khác nhau, từ nệm bông ép mỏng tới nệm lò xo, nệm lai dày hơn nhiều. Tấm có túi chun nông lắp lên nệm dày sẽ bị kéo căng, chun tuột ra khỏi góc khi trở mình, và mặt tấm bị căng làm thay đổi cảm giác nằm.
Cách làm đúng: đo độ dày thật của nệm bằng thước dây, đo ở giữa cạnh chứ không đo ở góc, cộng thêm vài phân nếu bạn dùng topper. Chọn tấm có độ sâu túi lớn hơn con số đó một chút để chun ôm được xuống mặt dưới nệm.
Với loại bọc kín sáu mặt, độ dày phải gần đúng với nệm: bọc quá rộng thì nhăn, gió lùa và nệm xô bên trong; bọc quá chật thì khoá kéo căng, dễ bung, và ép nệm lại.
Sau khi lắp, vuốt phẳng mặt tấm từ giữa ra các góc. Một tấm bảo vệ đẹp là tấm phẳng như mặt nệm, không gợn, không có góc nào bị kéo lên. Ga trải lên trên cũng sẽ phẳng theo.
Chọn theo người nằm
Gia đình có trẻ nhỏ. Dùng tấm chống thấm có chun cho cả nệm, thêm tấm lót nhỏ ở chỗ bé nằm để thay nhanh ban đêm. Nên có hai tấm lớn để thay vòng. Với nôi cũi trẻ sơ sinh, tấm bảo vệ phải vừa khít, mỏng, không chần dày, để mặt nằm vẫn phẳng chắc theo khuyến cáo ngủ an toàn.
Người già, người bệnh nằm nhiều. Chống thấm là ưu tiên, nhưng chọn mặt vải thấm hút tốt để da không ẩm lâu. Kết hợp tấm lót nhỏ thay được nhiều lần trong ngày. Kiểm tra da vùng lưng, mông thường xuyên theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Người dị ứng mạt bụi. Bọc kín sáu mặt có khoá kéo, vải dệt chặt. Có thể thêm một tấm chần bông mỏng bên trên cho êm và dễ giặt hằng tuần, còn bọc kín thì giặt vài tháng một lần.
Người hay nóng lưng. Chọn tấm có mặt cotton hoặc sợi có khả năng thấm hút tốt, lớp chống thấm dạng màng mỏng thoáng khí hoặc bỏ hẳn chống thấm nếu không có rủi ro nước. Tránh tấm chần bông dày.
Chủ homestay, nhà nghỉ. Chống thấm hoặc bọc kín cho mọi giường, ít nhất ba tấm mỗi giường để luân phiên giặt. Đây là khoản giúp tránh phải thay nệm vì một sự cố của khách.
Giặt và phơi tấm bảo vệ cho bền
Lớp chống thấm thường là màng mỏng cán dưới mặt vải. Nó bền nếu giặt đúng, nhưng có thể bong, nứt sau vài tháng nếu gặp nhiệt và hoá chất mạnh.
| Việc | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| Tần suất | Một đến hai tuần một lần, ngay sau sự cố | Để vết bẩn khô nhiều ngày rồi mới giặt |
| Nhiệt độ nước | Theo tem, thường nước mát hoặc ấm vừa | Nước rất nóng với loại có lớp chống thấm, trừ khi tem cho phép |
| Chất giặt | Bột hoặc nước giặt thường | Thuốc tẩy có clo, nước xả vải dùng nhiều (có thể làm giảm khả năng thấm hút của mặt vải) |
| Làm khô | Phơi chỗ thoáng, trong bóng râm hoặc nắng nhẹ, hoặc sấy nhiệt thấp nếu tem cho phép | Sấy nhiệt cao, phơi nắng gắt nhiều giờ, là ủi lên mặt chống thấm |
| Trước khi lắp lại | Kiểm tra khô hoàn toàn, cả viền chun | Lắp khi còn ẩm vì vội |
Dấu hiệu tấm chống thấm đã hết tác dụng: mặt dưới có vết nứt, bong thành vảy, hoặc khi đổ nước thử thì thấm qua. Lúc đó thay tấm mới; tấm cũ vẫn dùng được như tấm chần bông thường nếu mặt vải còn tốt.
Những lỗi hay gặp với tấm bảo vệ nệm
Tấm bảo vệ là món đơn giản, nhưng vẫn có vài lỗi làm nó mất tác dụng hoặc khiến người nằm khó chịu rồi bỏ không dùng nữa:
- Chỉ mua một tấm. Tuần nào giặt thì nệm trần, hoặc phải lắp tấm còn ẩm. Hai tấm cho mỗi nệm là con số tối thiểu hợp lý.
- Mua tấm nông cho nệm dày. Chun tuột góc, tấm xô lệch, người dùng chán và tháo bỏ.
- Dùng topper thay cho tấm bảo vệ. Topper bẩn thì cũng khó giặt như nệm, vấn đề chỉ dời lên một tầng.
- Đặt tấm bảo vệ dưới topper. Topper lúc đó không được bảo vệ, trong khi nó là lớp nhận mồ hôi trực tiếp.
- Giặt chung với đồ có khoá kéo, móc cài. Móc kim loại có thể làm xước, thủng lớp chống thấm. Kéo khoá các đồ khác hoặc cho tấm vào túi giặt.
- Mong tấm bảo vệ thay được việc vệ sinh. Nó giảm rất nhiều việc phải làm, nhưng nệm vẫn cần hút bụi, làm thoáng và xoay định kỳ.
Ví dụ giả định: một tấm nệm còn bảo hành bị đổ một cốc trà sữa, không có tấm bảo vệ, để lại vết ố lớn. Một số phiếu bảo hành ghi rõ không nhận nệm có vết bẩn. Với tấm bảo vệ, cùng sự cố đó chỉ là một lần giặt.
Nằm tấm bảo vệ thấy nóng lưng: xử lý thế nào
Than phiền phổ biến nhất về tấm bảo vệ chống thấm là nóng và bí, nhất là ở miền Nam hoặc những đêm không bật điều hoà. Nguyên nhân thường không nằm ở bản thân việc có tấm bảo vệ mà ở hai chi tiết: lớp chống thấm quá dày, và mặt vải phía trên là sợi tổng hợp ít thấm hút.
Nếu đã lỡ mua tấm bí, có vài cách giảm trước khi bỏ đi. Thứ nhất, trải ga cotton dày vừa lên trên thay vì ga sợi tổng hợp mỏng; lớp ga thấm hút sẽ nhận mồ hôi trước khi nó chạm lớp chống thấm. Thứ hai, chỉ dùng tấm lót nhỏ chống thấm ở vùng hông cho người cần, phần còn lại của nệm dùng tấm chần bông không chống thấm. Thứ ba, với người không có nguy cơ nước tiểu hay nước đổ, bỏ hẳn chống thấm, chọn loại chần bông mỏng mặt cotton.
Khi mua lần sau, ưu tiên mô tả màng chống thấm mỏng, thoáng khí, và thử theo cách áp lòng bàn tay đã nêu ở trên. Ở phòng nóng, cảm giác bí còn đến từ nệm foam đặc và ga dày; tấm bảo vệ chỉ là một phần, nên nếu đổi tấm rồi vẫn nóng, nhìn tiếp vào nệm, ga và nhiệt độ phòng.
Một mẹo đơn giản là thử tấm bảo vệ mới trong một tuần trước khi cắt bỏ hẳn tem và bao bì, để còn đổi nếu nơi bán cho phép.
Câu hỏi thường gặp
Tấm bảo vệ nệm có làm nệm cứng hay mềm đi không?
Loại mỏng có chun hầu như không đổi cảm giác nằm. Loại chần bông có thể làm mặt nệm êm hơn một chút. Loại bọc kín quá chật có thể làm nệm cảm giác căng và cứng hơn. Nếu muốn đổi độ cứng rõ rệt, đó là việc của topper chứ không phải tấm bảo vệ.
Nệm mới mua có cần tấm bảo vệ ngay không?
Nên lắp từ đêm đầu tiên. Vết bẩn, mồ hôi và nước đổ đầu tiên có thể đến bất kỳ lúc nào, và nệm còn mới là lúc đáng giữ sạch nhất. Ngoài ra, một số phiếu bảo hành có điều khoản liên quan đến vết bẩn, tấm bảo vệ giúp bạn không vướng vào đó.
Tấm bảo vệ chống thấm có an toàn cho trẻ sơ sinh không?
Tấm mỏng, vừa khít nệm nôi, không chần dày và không có dây buộc lỏng thường dùng được. Mặt nằm phải phẳng, chắc, không gối, không chăn dày, không thú bông trong nôi theo khuyến cáo ngủ an toàn. Tránh tấm chần dày làm mặt nệm mềm đi.
Bao lâu thì nên thay tấm bảo vệ nệm mới?
Không có mốc cố định. Thay khi lớp chống thấm bong, nứt, thấm nước khi thử, khi chun đã giãn không ôm nệm, hoặc mặt vải mòn mỏng, xù. Với nhà giặt mỗi tuần, nhiều tấm dùng được vài năm; nhà có trẻ nhỏ giặt nhiều có thể cần thay sớm hơn.
Có nên sấy tấm bảo vệ chống thấm không?
Chỉ khi tem cho phép, và ở mức nhiệt thấp. Nhiệt cao là nguyên nhân phổ biến khiến màng chống thấm bong hoặc nứt. Phơi ở chỗ thoáng gió, tránh nắng gắt nhiều giờ, thường đủ khô trong một buổi với tấm mỏng.
Một tấm bảo vệ có thay được ga trải giường không?
Về kỹ thuật có thể nằm trực tiếp lên tấm bảo vệ, nhưng nó không được thiết kế làm ga: mặt vải có thể kém mịn, nóng hơn, và giặt thường xuyên hơn sẽ làm lớp chống thấm nhanh hỏng. Cách hợp lý vẫn là ga trên cùng, tấm bảo vệ ở giữa.