Khi có em bé, cách nhiều gia đình chọn là ngủ cùng phòng nhưng không ngủ chung giường: bé nằm cũi hoặc nôi riêng có nệm phẳng chắc, đặt sát giường bố mẹ. Đây cũng là cách các khuyến cáo ngủ an toàn phổ biến cho trẻ dưới một tuổi hướng tới, vì bố mẹ nghe và với tới bé dễ dàng mà bé không phải nằm giữa gối, chăn, nệm mềm của người lớn.
Bài toán còn lại là bố trí sao cho cả nhà đều ngủ được: chỗ đặt cũi để bố mẹ cho bú, thay tã không phải bật đèn lớn; lối đi trong bóng tối; ánh sáng đủ để nhìn mà không đánh thức ai; tiếng ồn, nhiệt độ hợp với cả bé lẫn người lớn.
Bài này đi qua cách xếp phòng theo từng kích thước, quy tắc an toàn quanh chỗ ngủ của bé không được nới lỏng, và cách điều chỉnh khi con lớn hơn hoặc có thêm em. Chọn nệm cũi và chuyển con sang phòng riêng thuộc các bài khác; ở đây tập trung vào căn phòng.
Những điều không thoả hiệp quanh chỗ ngủ của bé dưới một tuổi
Bé nằm ngửa khi ngủ, mọi giấc ngủ, kể cả ngủ ngày. Đây là khuyến cáo nền tảng của ngủ an toàn. Khi bé đã tự lật được cả hai chiều, có thể để bé tự chọn tư thế sau khi được đặt nằm ngửa.
Chỗ ngủ riêng, mặt nệm phẳng, chắc, vừa khít thành cũi. Không có khe hở giữa nệm và thành cũi đủ để lọt tay chân hay đầu bé. Không đặt bé ngủ trên sofa, ghế bành, gối cho bú, nệm hơi hay nệm người lớn mềm.
Trong cũi không có gối, chăn dày, thú bông, quây cũi độn mềm. Những thứ này có thể che mặt bé. Giữ ấm bằng quần áo hoặc túi ngủ phù hợp lứa tuổi thay cho chăn.
Không để bé quá nóng. Không đội mũ khi ngủ trong nhà, không quấn nhiều lớp. Sờ gáy và lưng bé để kiểm tra: ra mồ hôi là đang nóng.
Môi trường không khói thuốc. Không hút thuốc trong nhà, trong phòng ngủ; người hút thuốc nên thay áo, rửa tay trước khi bế bé.
Ngủ chung giường người lớn làm tăng rủi ro. Đặc biệt nguy hiểm khi người lớn đã uống rượu bia, dùng thuốc gây buồn ngủ, quá mệt, hút thuốc, hoặc bé sinh non, nhẹ cân. Nếu bạn lỡ ngủ quên khi cho bé bú trên giường, khi tỉnh dậy hãy đặt bé về cũi. Mọi băn khoăn về giấc ngủ của bé nên hỏi bác sĩ nhi.
Đặt cũi ở đâu trong phòng: các phương án phổ biến
Không có một vị trí đúng cho mọi phòng. Bảng dưới đây so sánh các cách đặt cũi thường gặp theo những điều bố mẹ quan tâm ban đêm.
| Vị trí cũi | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Sát cạnh giường phía người mẹ | Cho bú, dỗ bé nhanh, không phải đi lại nhiều | Cũi đứng vững, không có khe giữa cũi và giường mà bé có thể lọt; thành cũi giữ nguyên |
| Cũi gắn cạnh giường loại thiết kế chuyên dụng | Như nằm cạnh mà vẫn là chỗ ngủ riêng | Lắp đúng hướng dẫn, dây gắn chắc, mặt nệm cũi ngang hoặc thấp hơn theo thiết kế |
| Cuối giường | Giữ hai bên giường thông thoáng cho bố mẹ | Phải đứng dậy mỗi lần dỗ; xa chỗ mẹ nằm |
| Góc phòng cách giường một khoảng | Bố mẹ trở mình ít làm bé tỉnh | Lối đi tới cũi phải trống và có ánh sáng nhẹ |
Dù đặt ở đâu, cũi nên cách xa cửa sổ, dây rèm, dây điện, ổ cắm, quạt, máy sưởi và các kệ treo trên tường có thể rơi đồ. Không đặt cũi ngay dưới luồng gió điều hoà hoặc cạnh tường nắng chiều.
Xếp phòng theo kích thước
Phòng nhỏ khoảng 10–12 m²: giường bố mẹ kê một bên sát tường, cũi đặt ở bên còn lại phía người chăm bé chính, lối đi chính để ở cuối giường. Tủ quần áo nên có cửa lùa để không chạm cũi khi mở. Bàn thay tã có thể thay bằng một tấm lót trên giường hoặc trên nóc tủ thấp có gờ chắn, nhưng tay luôn giữ bé, không quay đi.
Phòng vừa khoảng 14–18 m²: có thể giữ hai bên giường thông thoáng, cũi sát một bên, một góc làm khu cho bú với ghế tựa và đèn nhỏ. Có ghế riêng để cho bú đêm giúp người mẹ không ngủ gật với bé trên giường người lớn.
Có thêm con lớn ngủ cùng: con lớn có thể nằm một giường đơn thấp kê sát giường bố mẹ, nhưng em bé dưới một tuổi vẫn ở cũi riêng, không nằm chung với anh chị. Trẻ lớn khi ngủ say trở mình không biết có em bên cạnh.
Ví dụ giả định: một cặp vợ chồng ở căn hộ có phòng ngủ 3m x 3,6m với giường 1m8. Khi bé chào đời, họ nhận ra đặt cũi cạnh giường thì không còn lối đi. Thay vì chen, họ đổi sang giường 1m6, đặt cũi phía người mẹ, lối đi chính ở cuối giường rộng khoảng 70 cm. Người bố ngủ phía tường, ít bị đánh thức hơn và vẫn chia ca trực được.
Ánh sáng ban đêm: đủ nhìn mà không đánh thức
Một đèn ngủ rất mờ, ánh vàng cam ấm. Đặt thấp, gần sàn hoặc dưới tầm mắt, hướng ra lối đi chứ không chiếu vào cũi. Đèn kiểu cảm ứng chạm hoặc cảm biến chuyển động giúp không phải mò công tắc.
Đèn chính không bật khi cho bú đêm. Ánh sáng trắng mạnh làm cả bé và bố mẹ tỉnh hẳn, khó ngủ lại. Chuẩn bị sẵn tã, khăn, nước, bình sữa ở tầm tay để không phải bật đèn tìm đồ.
Điện thoại không phải đèn ngủ. Màn hình sáng sát mặt bé hoặc người mẹ làm mất ngủ hơn. Nếu phải dùng, chỉnh độ sáng thấp nhất và hướng màn hình đi chỗ khác.
Ban ngày cho phòng sáng tự nhiên. Kéo rèm mở buổi sáng, cho bé tiếp xúc ánh sáng ban ngày khi thức; giấc ngủ ngày có thể ở chỗ hơi tối nhưng không cần tối như đêm. Sự khác biệt sáng tối giữa ngày và đêm giúp nhiều bé dần quen nhịp.
Rèm có dây phải ngoài tầm với. Dây rèm cuốn, rèm sáo là nguy cơ quấn cổ; buộc gọn lên cao hoặc chọn loại không dây, không đặt cũi sát cửa sổ.
Nhiệt độ, tiếng ồn và không khí trong phòng chung
Lấy bé làm mốc nhiệt. Người lớn đắp chăn thêm được, bé thì không. Giữ phòng mát vừa phải, bé mặc lớp quần áo hoặc túi ngủ phù hợp, người lớn tự điều chỉnh chăn của mình.
Gió không thổi thẳng vào cũi. Hướng cánh điều hoà lên trần hoặc sang tường; quạt đặt xa, quay về phía khác, có lồng chắn, dây điện ngoài tầm với.
Âm nền nhẹ có thể giúp, nhưng đặt xa. Nếu dùng máy tạo âm nền, đặt cách cũi một khoảng, âm lượng thấp, không đặt trong cũi hay sát đầu bé.
Người lớn ngáy to. Tiếng ngáy to không chỉ làm bé tỉnh; nếu kèm ngừng thở khi ngủ, người ngáy nên đi khám. Trong thời gian đó, người ngáy có thể nằm phía xa cũi.
Không khí sạch. Không xịt nước hoa, đốt nhang, xông tinh dầu nồng trong phòng có bé. Lau bụi thường xuyên, giặt chăn ga định kỳ, mở cửa thông gió ban ngày.
Tiếng động của bố mẹ. Chuông điện thoại, rung báo tin nhắn, tiếng gõ phím khi một người còn làm việc trong phòng là những thứ dễ đánh thức bé hơn bố mẹ nghĩ. Để điện thoại chế độ im lặng sau giờ bé ngủ, việc riêng mang ra phòng khác làm.
Khi con lớn dần: điều chỉnh phòng từ một đến ba tuổi
Khi bé qua một tuổi, một số quy tắc nghiêm ngặt của giai đoạn sơ sinh được nới dần theo hướng dẫn của bác sĩ, chẳng hạn có thể có một chiếc chăn mỏng hoặc gối thấp phù hợp lứa tuổi. Nhưng căn phòng cũng phải thay đổi theo: bé bắt đầu đứng vịn, leo trèo, với tới mọi thứ trong tầm tay từ trong cũi.
Kiểm tra lại mọi thứ quanh cũi ở tầm cao của bé khi đứng: dây rèm, dây điện của đèn, máy tạo âm nền, kệ sách, khung ảnh treo tường. Hạ mặt nệm cũi xuống nấc thấp nhất khi bé đã đứng được, để thành cũi đủ cao so với ngực bé. Khi bé bắt đầu tìm cách trèo qua thành cũi, đó là lúc nghĩ tới chuyển sang giường thấp có thanh chắn hoặc nệm sát sàn trong một khu đã được dọn an toàn.
Cố định các món đồ cao như tủ quần áo, kệ, tủ ngăn kéo vào tường; trẻ tập trèo có thể kéo đổ đồ đạc nặng. Ổ cắm thấp nên có nắp che, thuốc men, mỹ phẩm, pin cúc áo cất ngoài tầm với.
Đây cũng là giai đoạn nhiều gia đình cân nhắc chuyển con sang phòng riêng hoặc giường riêng trong cùng phòng. Không có mốc tuổi bắt buộc; điều quan trọng là phòng mới, giường mới đã được kiểm tra an toàn và cả bố mẹ lẫn con đều sẵn sàng. Nếu vẫn ngủ chung phòng, giữ nguyên những thói quen đã giúp cả nhà ngủ yên: đèn đêm mờ ở vị trí cũ, giờ tắt đèn đều, đồ dùng đêm để chỗ quen, để bé không phải làm quen lại từ đầu mỗi lần bố mẹ sắp xếp phòng.
Chia ca đêm để bố mẹ cùng ngủ đủ hơn
Ngủ chung phòng với con giúp chăm sóc dễ dàng, nhưng cũng nghĩa là mọi tiếng động của bé đều tới tai cả hai bố mẹ. Nhiều cặp thấy dễ thở hơn khi chia ca rõ ràng: một người trực nửa đầu đêm, người kia trực nửa sau; người không trực có thể đeo nút tai hoặc sang ngủ phòng khác vài đêm mỗi tuần nếu nhà có chỗ.
Với bé bú mẹ, người bố vẫn có thể nhận phần thay tã, bế dỗ, đặt bé về cũi sau khi bú, để người mẹ ngủ lại nhanh hơn. Với bé bú bình, hai người có thể luân phiên cả việc cho ăn.
Bố trí phòng cũng nên phục vụ việc chia ca: người trực nằm phía cũi, có đèn nhỏ và đồ dùng ở phía mình; người nghỉ nằm phía xa, có thể quay lưng về phía đèn. Thoả thuận trước tín hiệu đổi ca để không phải nói chuyện to giữa đêm.
Mệt mỏi kéo dài, buồn bã, khó ngủ ngay cả khi bé đã ngủ ở người mẹ sau sinh là điều nên chia sẻ với bác sĩ, không phải chỉ cố gắng chịu đựng. Giấc ngủ của bố mẹ cũng là một phần của việc chăm con an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho trẻ sơ sinh ngủ chung giường với bố mẹ không?
Các khuyến cáo ngủ an toàn phổ biến khuyên trẻ dưới một tuổi ngủ cùng phòng nhưng trên chỗ ngủ riêng như cũi hoặc nôi, nằm ngửa, mặt nệm phẳng chắc. Ngủ chung giường người lớn làm tăng rủi ro, nhất là khi người lớn mệt, uống rượu bia, dùng thuốc gây buồn ngủ hoặc hút thuốc. Hỏi bác sĩ nhi nếu còn băn khoăn.
Nên cho bé ngủ cùng phòng bố mẹ đến bao nhiêu tháng?
Nhiều khuyến cáo khuyên ngủ cùng phòng ít nhất trong khoảng sáu tháng đầu, có nơi khuyến nghị đến một tuổi. Thời điểm chuyển sang phòng riêng còn tuỳ gia đình, chỗ ở và sự sẵn sàng của bé; có thể trao đổi với bác sĩ nhi khi khám định kỳ.
Đặt cũi sát giường có an toàn không?
Có, nếu cũi đứng vững, thành cũi được giữ đúng, không có khe hở giữa cũi và giường mà bé có thể lọt vào, và trong cũi không có gối, chăn dày, thú bông. Với cũi gắn cạnh giường chuyên dụng, lắp đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Đèn ngủ cho bé nên là màu gì?
Đèn rất mờ, ánh vàng cam ấm, đặt thấp và không chiếu thẳng vào mặt bé thường được chọn cho phòng ngủ đêm. Ánh sáng đủ để bố mẹ đi lại, thay tã mà không phải bật đèn chính. Ban ngày thì để phòng sáng tự nhiên.
Bé ngủ phòng điều hoà nên đặt cũi ở đâu?
Đặt cũi ngoài luồng gió trực tiếp của điều hoà, xa cửa sổ và tường nắng. Hướng cánh gió lên trần hoặc sang tường đối diện. Kiểm tra gáy và lưng bé để biết bé có bị nóng hay lạnh, điều chỉnh quần áo thay vì đắp chăn dày.
Con lớn và em bé có ngủ chung giường được không?
Em bé dưới một tuổi không nên ngủ chung giường với anh chị, vì trẻ lớn khi ngủ say có thể đè hoặc kéo chăn gối che mặt em. Con lớn có thể ngủ giường riêng trong cùng phòng, em bé nằm cũi riêng của mình.