Nệm bị nóng lưng thường do nhiệt và hơi ẩm từ cơ thể không có đường thoát: lõi nệm ôm sát người và giữ nhiệt, lớp bọc hoặc tấm bảo vệ chống thấm bằng nhựa kín, ga vải tổng hợp, và nệm đặt sát sàn hay trên phản kín. Phần lớn có thể sửa mà không cần thay nệm, theo thứ tự rẻ trước: đổi tấm bảo vệ và ga, kê nệm thoáng hơn, dùng quạt đúng chỗ, rồi mới tính tới tấm làm mát hoặc topper.
Loại nệm cũng có phần. Nệm memory foam, foam mật độ cao và nệm có lớp tiện nghi dày thường cho cảm giác ấm hơn nệm lò xo túi hay nệm cao su có lỗ thông hơi. Nhưng một tấm nệm "mát" đặt trên phản kín, bọc nylon, trải ga polyester vẫn có thể nóng; ngược lại một tấm foam được kê thoáng, trải ga cotton mỏng có khi lại dễ chịu.
Bài này giúp bạn tìm ra chỗ giữ nhiệt trong chính chiếc giường của mình, rồi sửa đúng chỗ đó. Phần so sánh loại nệm chỉ ở mức cảm giác nhiệt; cấu tạo chi tiết từng loại thuộc một chủ đề khác.
Nhiệt đi đâu khi bạn nằm trên nệm
Cơ thể người nằm liên tục toả nhiệt và hơi ẩm ra mặt tiếp xúc. Nếu lớp bên dưới dẫn nhiệt đi được và cho không khí lưu thông, lưng giữ được cảm giác khô mát. Nếu lớp bên dưới vừa cách nhiệt vừa kín hơi, nhiệt dồn lại ngay dưới lưng, mồ hôi không bay hơi được, sau một hai tiếng là thấy nóng và dính.
Nệm càng ôm sát cơ thể thì diện tích tiếp xúc càng lớn, khoảng không khí quanh người càng ít. Đó là lý do memory foam thường bị nói là nóng: vật liệu mềm dần theo thân nhiệt, người lún vào, mặt nệm bao quanh lưng hông. Foam có cấu trúc ô khép kín hơn cũng giữ nhiệt lâu hơn. Nệm lò xo túi có khoảng rỗng lớn ở lõi, mỗi lần trở mình không khí được bơm ra vào, nên thường mát hơn. Cao su có các lỗ xuyên tạo đường thoát khí, cảm giác ở giữa.
Nhưng lõi nệm chỉ là một tầng trong cả "chồng" vật liệu: ga, tấm bảo vệ, lớp chần bông của vỏ, lõi, rồi tới mặt giường bên dưới. Chỉ một tầng kín hơi, ví dụ tấm bảo vệ phủ nhựa, là đủ chặn đường thoát ẩm của mọi tầng còn lại.
Tự tìm chỗ giữ nhiệt trong giường của bạn
Làm lần lượt, mỗi lần thay một thứ và nằm thử hai ba đêm. Thay nhiều thứ cùng lúc thì không biết thứ nào có tác dụng.
- Lột ga và tấm bảo vệ, áp lòng bàn tay vào chúng. Tấm bảo vệ mặt sau bóng, sột soạt như nhựa, hoặc ga trơn láng kiểu vải tổng hợp là nghi phạm đầu tiên.
- Nằm thử trên nệm chỉ trải một ga cotton mỏng trong một đêm. Nếu đỡ nóng hẳn, vấn đề nằm ở các lớp phủ, không phải ở lõi.
- Nâng một góc nệm lên xem mặt dưới. Mặt dưới ấm, hơi ẩm vào buổi sáng nghĩa là nhiệt và hơi ẩm đang bị chặn lại bên dưới, thường do nệm đặt sàn hoặc trên phản kín.
- Ấn tay sâu vào mặt nệm và giữ vài giây. Nệm lún chậm, hằn tay lâu mới hồi là loại ôm sát, dễ giữ nhiệt hơn. Đây là đặc tính, không phải lỗi, nhưng nó cho biết bạn cần bù bằng các lớp trên và dưới thoáng hơn.
- Để ý giờ bị nóng. Nóng ngay khi nằm thường do phòng nóng; nóng dần sau vài giờ thường do nệm và các lớp phủ tích nhiệt.
- So hai bên giường nếu ngủ hai người. Một người nóng một người không thì có thể do cân nặng và mức lún khác nhau, hoặc do vị trí gần tường, gần cửa sổ hấp nắng.
Cảm giác nhiệt của các loại nệm và lớp phủ thường gặp
Bảng so sánh tương đối, giả định cùng điều kiện phòng. Mức độ thực tế còn tuỳ độ dày lớp tiện nghi, vỏ nệm và cách kê.
| Thành phần | Xu hướng nhiệt | Vì sao | Cách bù nếu đang dùng |
|---|---|---|---|
| Memory foam, foam mật độ cao | Ấm, tích nhiệt | Ôm sát người, ít khoảng thoáng | Ga và tấm bảo vệ thoáng, kê nệm trên dát thưa |
| Cao su có lỗ thông hơi | Trung bình | Lỗ xuyên giúp thoát khí, vật liệu đàn hồi nhanh | Tránh lót nhựa kín, không đặt sát sàn |
| Lò xo túi | Mát hơn | Lõi rỗng, không khí lưu thông khi trở mình | Kiểm tra lớp tiện nghi phía trên có quá dày không |
| Bông ép, xơ dừa | Trung bình, khô nhanh nếu thoáng | Cứng, ít ôm người, nhưng hút ẩm | Phơi và lật định kỳ để không bí ẩm |
| Tấm bảo vệ phủ nhựa kín | Rất nóng | Chặn hoàn toàn hơi ẩm | Đổi sang loại có màng thoáng hơi |
| Ga polyester, microfiber | Ấm, dính khi có mồ hôi | Sợi tổng hợp ít hút ẩm | Đổi sang cotton, linen hoặc tencel cho mùa hè |
Nhiều nệm foam được quảng bá có "gel làm mát". Lớp gel có thể cho cảm giác mát khi mới nằm xuống, nhưng hiệu quả kéo dài suốt đêm còn tuỳ thiết kế và thường không lớn như lời giới thiệu. Đừng trả thêm nhiều tiền chỉ vì chữ "gel" nếu các lớp còn lại của giường vẫn kín.
Cách làm mát theo thứ tự rẻ trước, đắt sau
Đổi tấm bảo vệ nệm. Đây thường là thay đổi rẻ nhất mà hiệu quả nhất. Chọn tấm có mặt vải bông hoặc tencel, lớp chống thấm là màng mỏng thoáng hơi. Nhà không có trẻ nhỏ hay người già tiểu đêm thì có thể dùng tấm bảo vệ vải không chống thấm cho mùa hè.
Đổi ga sang cotton, linen hoặc tencel. Ga cotton dệt trơn mỏng, linen hay tencel thấm hút và khô nhanh hơn ga polyester. Mùa hè không cần ga dày, ga mỏng thoáng thường dễ chịu hơn.
Kê nệm thoáng hơn. Nếu nệm đang đặt sát sàn hoặc trên phản liền, chuyển sang dát giường thưa hoặc ít nhất kê một tấm dát có khe. Nhiệt và ẩm có đường đi xuống, mặt dưới nệm không còn bí.
Dùng quạt đúng chỗ. Quạt đặt thấp thổi ngang qua mặt giường hoặc dọc thân người giúp lấy đi lớp không khí ấm sát da hiệu quả hơn quạt treo cao thổi xuống đầu.
Trải chiếu hoặc tấm làm mát. Chiếu cói, chiếu điều hoà, chiếu trúc trên nệm giúp giảm diện tích da áp sát vào lớp foam. Tấm làm mát dạng gel hay vải mát cho cảm giác dịu lúc đầu, giảm dần khi tích nhiệt; hợp để chống nóng đầu đêm.
Thêm topper thoáng. Một lớp topper cao su có lỗ thông hơi hoặc topper sợi thoáng đặt trên nệm memory foam giúp người không lún sâu vào lớp foam ôm sát. Đây là bước tốn tiền hơn, chỉ nên làm sau khi các bước trên chưa đủ.
Cân nhắc thay nệm khi nào. Chỉ khi nệm đã cũ, lún, hoặc bạn đã sửa mọi lớp khác mà vẫn nóng nhiều đêm liền. Khi mua nệm mới cho khí hậu nóng ẩm, ưu tiên cấu trúc thoáng và vỏ tháo giặt được hơn là các lời hứa về công nghệ làm mát.
Tình huống theo người nằm
Người nặng cân lún sâu hơn vào nệm, diện tích tiếp xúc lớn hơn nên thường nóng hơn trên cùng một tấm nệm. Với họ, nệm có độ nâng đỡ chắc hơn và lõi thoáng hơn giúp cả về tư thế lẫn nhiệt. Nếu đang nằm memory foam mềm, topper cao su chắc có lỗ là cách bù hợp lý.
Phụ nữ mang thai, người sau sinh, người trung niên hay bốc hoả thường nhạy nóng về đêm. Ga mỏng thoáng, chăn riêng mỏng, quạt riêng phía mình và nệm kê thoáng giúp giảm đổ mồ hôi. Nếu đổ mồ hôi đêm nhiều bất thường kèm sụt cân, sốt hay mệt kéo dài thì nên đi khám, vì đó không phải chuyện của nệm.
Trẻ nhỏ toả nhiệt nhiều so với cơ thể và hay ra mồ hôi đầu khi ngủ. Đừng trải nhiều lớp đệm mềm cho "êm"; mặt nằm phẳng, chắc, ga cotton mỏng là đủ. Với trẻ sơ sinh, không dùng tấm làm mát gel hay lót nhựa trong nôi.
Cặp đôi chênh nhau về cảm giác nóng lạnh: hai chăn riêng, hai tấm chiếu hoặc tấm làm mát chỉ phía người dễ nóng, quạt đặt về phía người đó. Không cần cả giường phải mát như nhau.
Ví dụ giả định: căn hộ hướng tây và tấm nệm foam
Một người làm văn phòng thuê căn hộ hướng tây ở TP.HCM, nằm nệm memory foam dày khoảng 20 cm đặt trên giường phản gỗ liền tấm, bọc tấm bảo vệ chống thấm mặt nhựa, trải ga microfiber. Đêm nào cũng nóng dậy lúc khoảng 2 giờ dù có bật điều hoà 26 độ.
Tuần đầu, người này chỉ thay tấm bảo vệ nhựa bằng tấm có màng thoáng hơi và ga cotton mỏng. Cảm giác dính lưng giảm rõ nhưng vẫn ấm. Tuần thứ hai, khoan một loạt lỗ trên tấm phản hoặc kê thêm dát tre có khe dưới nệm, đặt một quạt nhỏ dưới chân giường thổi dọc thân người. Từ đây hầu như không còn nóng dậy giữa đêm, và tăng điều hoà lên 27 độ vẫn đủ.
Tổng chi phí thấp hơn nhiều so với mua nệm mới, và tấm nệm foam vẫn giữ được độ êm người này thích. Ví dụ trên là giả định, nhưng thứ tự xử lý thì áp dụng được cho phần lớn trường hợp nóng lưng.
Lỗi hay gặp và cách chăm sóc nệm trong mùa nóng
Mùa hè mồ hôi nhiều hơn, nệm cũng dễ bẩn và có mùi hơn.
- Chỉ hạ nhiệt độ điều hoà mà không sửa các lớp trên giường: tốn điện, người vẫn bí lưng, sáng dậy lạnh đầu.
- Trải nhiều lớp cho "êm và sạch": tấm bảo vệ, rồi thêm thảm mỏng, rồi chiếu, rồi ga. Mỗi lớp thêm là thêm một tầng giữ nhiệt.
- Phơi nệm foam hay cao su dưới nắng gắt cho "khô mồ hôi": bề mặt nhanh giòn, đổi màu. Hong gió nơi râm là đủ.
- Giặt ga và tấm bảo vệ thưa: mùa hè nên giặt ga mỗi tuần, tấm bảo vệ vài tuần một lần, phơi khô hẳn.
- Nằm ngay lên nệm khi người còn ướt sau tắm: hơi ẩm thấm xuống lớp vỏ, lâu dần sinh mùi.
- Không xoay, lật nệm: vùng hông lún dần, người càng lún càng ôm nệm, càng nóng.
Mỗi sáng mở giường cho thoáng nửa giờ, mỗi vài tháng xoay đầu chân nệm, và giữ tấm bảo vệ sạch là ba việc nhỏ giúp nệm vừa mát hơn vừa bền hơn qua mùa nóng.
Câu hỏi thường gặp
Nệm memory foam có thật sự nóng hơn các loại khác không?
Thường là có, vì vật liệu mềm theo thân nhiệt và ôm sát người, ít khoảng thoáng. Mức nóng còn tuỳ độ dày lớp memory foam, cấu trúc foam và vỏ nệm. Một tấm memory foam đặt trên dát thưa, trải ga cotton và tấm bảo vệ thoáng hơi có thể vẫn dễ chịu ở khí hậu nóng; đặt trên phản kín và bọc nhựa thì rất dễ nóng.
Tấm làm mát nệm dạng gel có hiệu quả không?
Tấm gel cho cảm giác mát rõ khi mới nằm vì hút nhiệt từ da. Sau một thời gian, khi đã tích đủ nhiệt từ cơ thể, cảm giác mát giảm dần. Nó hợp để dễ vào giấc đầu đêm hơn là giữ mát cả đêm. Không nên dùng cho trẻ sơ sinh, và nên chọn loại có vỏ chắc, không rò rỉ.
Có nên đặt nệm thẳng xuống sàn cho mát không?
Sàn gạch lúc đầu mát thật, nhưng mặt dưới nệm không có chỗ thoát hơi ẩm, sau vài đêm sẽ ẩm và nóng bí, lâu dần dễ mốc. Nếu muốn ngủ thấp, kê nệm trên một tấm dát gỗ hoặc tre có khe, cách sàn một khoảng nhỏ, vừa giữ được cảm giác gần sàn vừa thoáng.
Ga cotton hay tencel mát hơn cho mùa hè?
Cả hai đều thấm hút tốt hơn ga polyester. Tencel thường có cảm giác mát tay, mềm rủ và khô nhanh; cotton dệt trơn mỏng thoáng, bền, dễ giặt và thường rẻ hơn. Người ra nhiều mồ hôi thường thích tencel hoặc linen, người ưu tiên bền và dễ chăm thì cotton là lựa chọn an toàn.
Nằm nệm bị đổ mồ hôi nhiều vào ban đêm có đáng lo không?
Phần lớn trường hợp là do phòng nóng, nệm và chăn ga giữ nhiệt, hoặc mặc đồ ngủ dày. Sửa những thứ đó thường thấy cải thiện. Nếu đổ mồ hôi đêm đẫm áo dù phòng mát, kèm sốt, sụt cân, mệt mỏi kéo dài, nên đi khám để tìm nguyên nhân, vì đó không còn là chuyện chăn nệm.
Topper làm mát nên chọn loại nào?
Nếu nệm bên dưới là memory foam ôm sát, topper cao su có lỗ thông hơi hoặc topper sợi thoáng giúp người nằm cao hơn, ít lún vào lớp giữ nhiệt. Tránh chọn thêm topper memory foam vì sẽ càng nóng. Topper cũng cần tấm bảo vệ thoáng hơi và ga mỏng phía trên, nếu không lại bị chặn ẩm như cũ.