Dùng lại cũi và nệm từ đứa con đầu, từ họ hàng hay mua đồ thanh lý là cách tiết kiệm hợp lý, vì những món này thường chỉ được dùng hai, ba năm. Có thể dùng được, với điều kiện chúng qua đủ phép kiểm như đồ mới: nệm vẫn phẳng, chắc, khô, vừa khít; cũi đủ ốc chốt, nan không gãy, thành không lung lay, sơn không bong, và không phải kiểu thiết kế đã bị nhiều nơi ngừng bán.
Trong hai món, nệm là thứ nên khắt khe hơn. Khung cũi gỗ chắc có thể dùng qua vài đứa trẻ, còn lõi nệm thì lún, thấm và giữ mùi theo thời gian. Nếu nệm cũ không qua được phép thử, giải pháp thường gặp là giữ khung cũi, mua tấm nệm mới khít với khung.
Bài này liệt kê những gì cần xem, cần đo và cần hỏi người cho hoặc người bán, kèm bảng phân loại "dùng ngay – sửa rồi dùng – bỏ" để bạn quyết nhanh.
Kiểm nệm cũ: sáu bước trong mười lăm phút
Làm trên nệm đã tháo hết ga và tấm bọc, ở nơi đủ sáng. Bạn chỉ cần một thước thẳng dài hoặc một thanh gỗ phẳng và mũi của chính mình.
- Đặt thước ngang mặt nệm ở giữa và ở vị trí trẻ hay nằm. Nếu thấy khe hở dưới thước, mặt nệm đã trũng. Nệm trũng không còn là mặt phẳng chắc, không nên dùng cho trẻ dưới một tuổi.
- Ấn tay thử độ hồi. Ấn giữa, ấn mép, ấn các góc. Nệm phải đẩy tay lên nhanh; chỗ nào giữ lại vết lõm hoặc mềm hơn hẳn chỗ khác là lõi đã mỏi.
- Lật mặt dưới. Tìm đốm đen, xanh, vệt ố vàng, chỗ cứng vón. Mốc ở mặt dưới hay gặp với nệm từng cất trong kho ẩm hoặc đặt trên đáy kín.
- Ngửi gần. Mùi khai, mùi ẩm mốc không hết sau khi phơi là dấu hiệu chất lỏng đã thấm sâu vào lõi.
- Xem vỏ và đường may. Vỏ rách, khoá kéo hỏng, đường viền bung để lộ ruột thì trẻ có thể bứt ra.
- Đo và thử khít với cũi sẽ dùng. Nệm cũ có thể đã co lại vài phân hoặc vốn đi với một khung khác. Thử hai ngón tay ở cả bốn mép.
Nếu nệm qua cả sáu bước, giặt vỏ (nếu tháo được), phơi nệm nơi thoáng, rồi bọc thêm một tấm bảo vệ chống thấm mới trước khi trải ga. Nếu trượt một bước bất kỳ trong ba bước đầu, nên thay lõi.
Kiểm cũi cũ: từ ốc vít đến lớp sơn
Khung cũi đã tháo lắp vài lần thường lỏng ở các mối ghép. Kiểm khi đã lắp hoàn chỉnh.
- Đếm ốc, chốt, thanh đỡ đáy so với hướng dẫn (xin lại người cho, hoặc tìm theo mẫu). Thiếu chi tiết nào thì xin thay đúng loại, không dùng dây buộc hay đinh đóng tạm.
- Lắc mạnh cũi và đè tay lên từng góc. Không được rung lỏng, kêu cót két ở mối ghép, nghiêng khung.
- Đếm nan và đo khe nan; tìm nan nứt, nan lỏng xoay được trong lỗ. Nan nứt có thể gãy khi trẻ đứng vịn kéo.
- Kiểm thanh đỡ đáy và các nấc: đáy phải nằm chắc ở mọi nấc, không xệ ở giữa khi bạn ấn mạnh.
- Xem lớp sơn và mép thành: sơn bong tróc, có lớp sơn cũ bên dưới, vết gặm sâu đều cần xử lý. Đồ gỗ sơn từ nhiều chục năm trước có thể dùng sơn chứa chì, nên không cạo khô tại nhà; nếu nghi ngờ, không dùng cho trẻ gặm.
- Nhận diện thiết kế: thành trượt lên xuống, trụ góc nhô cao, ô khoét trang trí ở đầu chân cũi là những điểm mà tiêu chuẩn hiện đại đã loại bỏ.
Nếu cũi mua lại có tên mẫu, bạn có thể tìm xem mẫu đó từng có thông báo thu hồi hay sửa chữa không. Không tìm được thông tin thì dựa vào các phép kiểm bằng tay ở trên.
Dùng ngay, sửa rồi dùng, hay bỏ
Bảng dưới gom những gì bạn thấy khi kiểm thành ba quyết định. Đây là cách phân loại thực hành, không thay cho hướng dẫn của nhà sản xuất.
| Tình trạng thấy được | Quyết định | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nệm phẳng, chắc, khô, vừa khít; vỏ còn nguyên | Dùng ngay | Giặt vỏ, bọc tấm chống thấm mới |
| Nệm phẳng nhưng vỏ ố, có mùi nhẹ | Sửa rồi dùng | Thay vỏ, phơi kỹ; mùi không hết thì bỏ |
| Nệm trũng, mềm lệch, có mốc ở lõi | Bỏ (thay lõi) | Giữ khung, mua nệm mới khít |
| Nệm hụt kích thước so với cũi | Không dùng với cũi đó | Không chèn khăn, gối vào khe |
| Cũi thiếu ốc, nan lỏng | Sửa rồi dùng | Dùng đúng phụ kiện thay thế, kiểm lại sau khi siết |
| Cũi nan nứt, khung nứt, thành trượt | Bỏ | Hư cấu trúc không vá an toàn được |
| Cũi sơn bong, nghi sơn cũ | Cân nhắc kỹ | Không chà nhám tại nhà; hỏi thợ hoặc không dùng |
Điểm chung của cột "bỏ" là những hư hỏng làm mất mặt phẳng chắc hoặc làm khung không giữ được trẻ. Những thứ này không thể bù bằng cách lót thêm hay buộc thêm.
Những câu nên hỏi người cho hoặc người bán
Đồ từ người thân có lợi thế là bạn biết rõ lịch sử. Với đồ mua lại, hỏi càng cụ thể càng tốt. Nệm đã dùng bao lâu, cho mấy bé, có từng bị ngập nước hay cất trong kho ẩm không? Câu trả lời mơ hồ không phải lý do để nghi ngờ người bán, nhưng là lý do để bạn tự kiểm kỹ hơn.
Với cũi, hỏi xem còn đủ ốc chốt và tờ hướng dẫn không, có từng thay nan hay sửa khung không, đã tháo lắp bao nhiêu lần. Cũi gỗ tháo lắp nhiều lần thì lỗ ốc rộng dần, ốc bắt vào không còn chặt; khi đó cần thay ốc to hơn đúng loại hoặc gia cố bằng chốt gỗ theo cách thợ mộc làm, không tự khoan thêm lỗ mới.
Một câu ít người hỏi: nhà có hút thuốc trong phòng đặt cũi và nệm không? Nệm hấp mùi khói rất lâu, và mùi đó khó bay hết dù phơi nhiều nắng. Với trẻ sơ sinh, mua một tấm nệm mới thường đơn giản hơn là cố khử mùi một tấm nệm đã ám khói nhiều năm.
Cuối cùng, hỏi về kích thước gốc của nệm và cũi. Nệm đi theo một khung cụ thể; nếu người cho chỉ có nệm, còn bạn đã có khung cũi khác, rất có thể hai thứ không khớp nhau. Đo trước khi mang về sẽ đỡ một chuyến khuân vác vô ích, và đỡ cám dỗ dùng tạm một tấm nệm hụt cỡ chỉ vì đã lỡ mang về nhà.
Tình huống thường gặp
Con thứ hai, cũi và nệm của con đầu cất ba năm trên gác. Khung cũi thường vẫn ổn, chỉ cần siết lại ốc và lau sạch. Nệm cất trên gác nóng hoặc kho ẩm dễ mốc mặt dưới và lõi foam có thể đã mềm đi. Kiểm theo sáu bước; nhiều nhà giữ khung và thay nệm.
Mua cũi thanh lý giá rẻ qua người quen. Xin xem tận nơi, lắp lên và lắc thử trước khi nhận. Mang thước dây theo để đo khe nan. Nếu không xem trực tiếp được, ít nhất xin ảnh đủ các mối ghép và cạnh thành.
Ông bà giữ lại chiếc nôi tre đan từ thời bố mẹ. Nôi tre đan có giá trị kỷ niệm, nhưng thường không có mặt nệm phẳng chắc và có thể có nan tre gãy, đầu nan sắc. Có thể dùng làm chỗ đặt con chơi lúc thức có người ngồi cạnh, còn giấc ngủ thì nên ở cũi hoặc nôi đạt các phép kiểm.
Ví dụ giả định về chi phí. Một gia đình nhận cũi gỗ của họ hàng và mua thêm tấm nệm mới khít khung: tổng chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với mua trọn bộ mới, mà phần quan trọng nhất cho an toàn là mặt nệm đã là đồ mới. Phần tiền tiết kiệm được nếu muốn chi thêm thì nên dành cho tấm chống thấm và vài bộ ga chun đúng cỡ, những thứ dùng hằng ngày và hao mòn nhanh.
Làm sạch đồ cũ trước khi dùng
Khung cũi gỗ: lau bằng khăn ẩm pha xà phòng trung tính, lau lại bằng khăn nước sạch, để khô hẳn. Không dùng dung dịch tẩy mạnh có mùi nồng trên bề mặt trẻ sẽ gặm. Khung kim loại: lau khô kỹ các khớp nối để tránh gỉ, nhìn xem có chỗ gỉ bong thành vảy sắc không.
Nệm: hút bụi hai mặt và các đường viền, nơi bụi và mạt bụi hay đọng. Vết ố cũ thì lau thấm bằng nước ấm và xà phòng trung tính, không đổ nhiều nước. Phơi nệm nơi thoáng gió, tránh nắng gắt chiếu trực tiếp quá lâu lên foam vì có thể làm bề mặt giòn đi. Phơi xong vẫn còn mùi khai hoặc mùi mốc thì đó là câu trả lời: lõi đã ngấm, nên thay.
Sau khi làm sạch, bọc nệm bằng tấm chống thấm mới, trải ga chun mới hoặc ga cũ đã giặt nước nóng. Tấm chống thấm là món nên mua mới, vì lớp màng chống thấm cũ sau nhiều lần giặt thường đã nứt, không còn chặn nước.
Những món đồ ngủ không nên nhận lại, dù còn đẹp
Đệm nằm nghiêng, đệm dốc, gối chặn hai bên. Những món này đi ngược khuyến cáo nằm ngửa trên mặt phẳng, nên dù là đồ mới hay cũ đều không dùng cho giấc ngủ của trẻ dưới một tuổi. Nhận về rồi cất đi thường dẫn tới chuyện lúc mệt lại lôi ra dùng; tốt hơn là cảm ơn và không nhận.
Gối định hình đầu, gối lõm cho sơ sinh. Trẻ dưới một tuổi không cần gối trong chỗ ngủ. Gối lõm cũ còn thường đã xẹp, vón ruột, khó giặt sạch.
Tấm chống thấm, ga chun đã giãn. Ga chun giãn thun không còn bó góc, dễ tuột lên khi trẻ đạp. Tấm chống thấm cũ thường nứt màng. Hai món này rẻ, nên mua mới.
Nôi điện, võng điện, ghế rung đã hỏng một phần. Thiết bị có mô tơ, dây đai, khoá gài cần chạy đúng như thiết kế. Một món hỏng khoá, thiếu dây đai hay mô tơ rung giật không phải đồ để sửa tạm bằng dây buộc. Dù còn tốt, ghế rung và võng cũng không phải chỗ cho trẻ ngủ say không người trông.
Nệm người lớn cũ cắt nhỏ để làm nệm cũi. Mép cắt không còn chắc, ruột dễ bung, và nệm người lớn vốn mềm hơn mức cần cho trẻ sơ sinh. Món này không qua được phép thử ấn tay ở mép, nên bỏ qua ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Nệm cũ của con đầu có dùng cho con thứ hai được không?
Được nếu nệm vẫn phẳng, chắc, khô, không mốc, không mùi và vừa khít cũi. Đặt thước thẳng ngang mặt nệm để kiểm độ trũng và ấn tay thử độ hồi. Nệm đã trũng hoặc thấm nước tiểu nhiều lần thì nên thay lõi mới.
Làm sao biết cũi cũ có còn đạt chuẩn an toàn?
Kiểm bằng tay và thước: khe nan thường không quá khoảng 6 cm, khung không rung lắc, đủ ốc chốt, trụ góc không nhô cao, không có thành trượt, sơn không bong. Nếu biết tên mẫu, tìm thêm xem mẫu đó có thông báo thu hồi không.
Có nên mua nệm cũi cũ trên mạng không?
Rủi ro lớn nhất là không biết lịch sử nệm và không kiểm được độ trũng, độ ẩm qua ảnh. Nếu vẫn muốn mua, xem tận nơi và làm đủ các phép kiểm. Với nệm cho trẻ sơ sinh, nhiều gia đình chọn mua lõi mới và chỉ mua lại khung cũi.
Phơi nắng có diệt được mốc trong nệm không?
Phơi làm khô bề mặt và giảm mùi, nhưng mốc đã mọc trong lõi xơ dừa, bông ép hay foam thường không hết hẳn. Nếu thấy đốm mốc ở mặt dưới hoặc mùi mốc quay lại sau vài ngày, nên thay lõi thay vì tiếp tục dùng cho trẻ nhỏ.
Cũi gỗ đã tháo lắp nhiều lần có bị yếu không?
Lỗ ốc trên gỗ rộng dần sau nhiều lần tháo lắp, khiến mối ghép lỏng. Lắc mạnh khung sau khi lắp; nếu mối ghép vẫn lỏng dù đã siết, nhờ thợ gia cố đúng cách. Không tự khoan lỗ mới gần lỗ cũ vì dễ nứt thanh gỗ.
Đồ cũi cũ có cần vỏ chống thấm mới không?
Nên mua mới. Lớp màng chống thấm sau nhiều lần giặt thường nứt, bong, không còn chặn được nước tiểu. Tấm chống thấm mới không đắt so với cả bộ cũi nệm, và nó giữ cho lõi nệm, dù cũ hay mới, khô sạch lâu hơn.