Ruột chăn giữ ấm nhờ giữ lại một lớp không khí giữa người và môi trường, không phải nhờ nặng. Vì vậy chăn tốt là chăn phồng, nhẹ và hồi lại nhanh sau khi bị nén. Bông polyester rẻ, dễ giặt, hợp đa số gia đình; lông vũ nhẹ và ấm nhất cùng trọng lượng nhưng kén cách giặt; lông cừu điều hoà ẩm tốt; tơ tằm mỏng nhẹ, ôm người, giá cao.
Chọn độ dày thì theo nhiệt độ phòng và người nằm hơn là theo lịch. Người hay lạnh, phòng không sưởi ở miền Bắc cần ruột phồng dày; người hay nóng hoặc phòng điều hoà ở miền Nam thường chỉ cần chăn mỏng quanh năm. Nhiều gia đình giải quyết bằng hai chăn mỏng có thể chồng lên nhau thay vì một chăn dày.
Bài này giải thích cách ruột chăn giữ ấm, so các loại ruột phổ biến, cách tự thử độ phồng và đường chần tại chỗ, chọn theo người nằm và cách giặt cất để ruột chăn không vón cục.
Ruột chăn giữ ấm bằng cách nào
Cơ thể liên tục toả nhiệt. Một tấm chăn không tự sinh ra nhiệt, nó chỉ làm chậm việc nhiệt thoát ra ngoài. Không khí đứng yên dẫn nhiệt kém, nên lớp sợi nào giữ được nhiều túi khí nhỏ nhất, ổn định nhất thì cách nhiệt tốt nhất. Độ phồng của chăn, tức chăn dày lên bao nhiêu khi không bị đè, chính là thước đo lượng không khí đó.
Điều này giải thích vì sao một chiếc chăn bông ép cũ nặng trịch có thể kém ấm hơn chiếc chăn lông vũ nhẹ bẫng: chăn cũ đã xẹp, sợi bết vào nhau, mất túi khí. Nó cũng giải thích vì sao chăn ẩm lạnh hẳn: nước lấp vào khe giữa sợi và dẫn nhiệt tốt hơn không khí nhiều.
Yếu tố thứ hai là khả năng xử lý hơi ẩm. Ban đêm cơ thể thoát hơi nước qua da. Ruột chăn để hơi ẩm đi qua và thoát ra ngoài thì người nằm thấy khô, ấm dễ chịu; ruột chăn giữ hơi ẩm lại thì sáng ra thấy hầm, có lúc vừa nóng vừa ẩm. Đây là chỗ các loại ruột khác nhau rõ nhất, và là lý do không thể chọn chăn chỉ bằng cách cầm thử độ nặng.
So sánh các loại ruột chăn phổ biến
Đặc điểm dưới đây là xu hướng chung ở mức chất lượng khá của từng loại:
| Loại ruột | Ấm so với trọng lượng | Thoát ẩm | Giặt ở nhà | Lưu ý | Giá tương đối |
|---|---|---|---|---|---|
| Bông polyester (bông gòn, sợi rỗng) | Khá | Trung bình | Dễ | Xẹp dần sau vài năm | Thấp đến trung bình |
| Bông microfiber siêu mảnh | Khá tốt, mềm | Trung bình | Dễ | Dễ vón nếu giặt sai | Trung bình |
| Lông vũ (vịt, ngỗng) | Rất tốt | Tốt | Khó, cần làm khô kỹ | Có mùi nếu khô không đều | Cao |
| Lông cừu | Tốt | Rất tốt | Khó, dễ co nỉ | Có mùi đặc trưng lúc mới | Cao |
| Tơ tằm | Vừa, ôm sát người | Tốt | Thường không giặt nước | Mỏng nhẹ, giá cao | Cao |
| Bông tự nhiên (bông chần truyền thống) | Vừa, nặng | Tốt | Khó, lâu khô | Dễ xẹp, nên bật lại | Thấp đến trung bình |
Bảng cho thấy không có loại ruột nào thắng mọi tiêu chí. Bông polyester thua về độ ấm trên trọng lượng nhưng thắng ở chỗ giặt được thường xuyên, điều quan trọng với nhà có trẻ nhỏ hoặc người dễ dị ứng với bụi bẩn tích trong chăn.
Ruột lông vũ: đọc thông số cho đúng
Lông tơ và lông vũ có cuống. Ruột chăn lông thường pha hai loại: lông tơ, những cụm mềm không có cuống, phồng và ấm nhất; và lông vũ có cuống, nặng hơn, tạo độ đàn hồi. Tỉ lệ lông tơ càng cao, chăn càng nhẹ và ấm, giá càng cao. Bao bì tử tế ghi tỉ lệ này bằng phần trăm.
Độ phồng (fill power). Một số sản phẩm ghi chỉ số độ phồng, cho biết một lượng lông nhất định nở ra chiếm thể tích bao nhiêu. Chỉ số cao nghĩa là cụm lông lớn, giữ khí tốt, cần ít lông hơn cho cùng độ ấm. Chỉ số này hữu ích để so hai chăn lông với nhau, không dùng để so với chăn bông.
Lông đâm ra vỏ. Lông có cuống có thể xuyên qua vải bọc ruột nếu vải dệt thưa. Ruột tốt dùng vải bọc dệt dày, mịn. Thấy vài cọng lông nhỏ thoát ra là bình thường; lông ra nhiều liên tục là vải bọc kém.
Mùi. Lông được giặt sạch kỹ thường gần như không mùi. Mùi hôi rõ, nhất là khi trời ẩm, là dấu hiệu lông xử lý kém hoặc chăn từng bị ẩm lâu. Mở bao bì ở nơi thoáng vài giờ trước khi kết luận, vì mùi đóng gói có thể bay đi.
Kiểu chần và vải bọc ruột: hai thứ hay bị bỏ qua
Chần ô vuông. Kim chỉ xuyên qua cả hai lớp vải và ruột theo các ô. Giữ ruột không dồn tốt, nhưng tại đường chần ruột bị ép mỏng, tạo các vệt lạnh nhỏ. Với chăn mỏng mùa nóng thì không đáng kể; với chăn đông, ô càng nhỏ thì vệt lạnh càng nhiều.
Chần hộp có vách. Bên trong có các dải vải đứng ngăn thành từng ngăn, ruột phồng đầy mà không bị ép ở đường may. Thường gặp ở chăn lông chất lượng tốt. Ấm đều hơn, giá cao hơn.
Chần sóng hoặc chần thưa. Đường chần uốn lượn hoặc cách xa nhau. Chăn mềm, phồng, rủ đẹp, nhưng ruột dễ dồn về một phía sau nhiều lần giặt, nhất là ruột bông rời.
Vải bọc ruột. Lớp vải trực tiếp bọc ruột quyết định ruột có thở được không và lông có xuyên ra không. Vải cotton dệt dày, mịn là tốt cho ruột lông; vải polyester mỏng rẻ thì bí và dễ để ruột xơ thoát ra. Dù bạn luôn dùng vỏ chăn, vải bọc ruột vẫn ảnh hưởng đến cảm giác hầm hay thoáng.
Cách tự thử ruột chăn tại chỗ
Ruột chăn khó đánh giá qua ảnh. Khi có thể cầm trực tiếp, thử theo các bước sau:
- Ấn và thả. Đặt ruột chăn trên mặt phẳng, ấn lòng bàn tay xuống hết cỡ rồi nhấc lên. Ruột tốt nở lại gần như ngay; ruột kém lõm lại một hố lâu mới đầy.
- Lắc một góc. Cầm một góc lắc nhẹ: ruột bông chất lượng ổn định, không nghe tiếng sột soạt của sợi cứng. Ruột lông nghe nhẹ và mềm.
- Sờ dọc đường chần. Ruột phân bố đều giữa các ô, không có ô đầy ô vơi. Đường chần thưa quá thì ruột dễ dồn sau vài lần giặt.
- Soi ngược sáng. Ruột phồng đều cho bóng sáng đều; có mảng sáng rõ là chỗ thiếu ruột.
- Ngửi. Mùi hoá chất gắt hoặc mùi ẩm mốc là dấu hiệu nên cân nhắc.
- Đọc nhãn. Thành phần ruột, thành phần vải bọc, trọng lượng ruột và hướng dẫn giặt. Hướng dẫn giặt quyết định ruột này có hợp với nhà bạn hay không.
Mua online thì không thử tay được; khi nhận hàng, mở bao bì, để ruột nở trong một đến hai ngày rồi mới đánh giá độ phồng, vì ruột hút chân không cần thời gian hồi lại.
Chọn độ dày theo người nằm và phòng ngủ
Người hay lạnh, người lớn tuổi. Ưu tiên ruột phồng, nhẹ, để vẫn ấm mà không đè nặng lên ngực và chân. Chăn quá nặng làm người già khó trở mình và kéo chăn. Hai lớp mỏng chồng lên linh hoạt hơn một lớp rất dày.
Cặp đôi chênh nhiệt độ cơ thể. Hai chăn riêng là cách giải quyết gọn nhất: người hay nóng một chăn mỏng, người hay lạnh một chăn dày. Một chăn đôi chung luôn có người khó chịu.
Phòng điều hoà quanh năm. Một chăn mỏng đến vừa, ruột bông microfiber hoặc tơ tằm, là đủ cho phần lớn người nằm. Chăn quá dày khiến người ta hạ nhiệt độ điều hoà xuống thấp, vừa tốn điện vừa khô.
Trẻ nhỏ. Trẻ dưới một tuổi ngủ trong nôi, cũi theo khuyến cáo ngủ an toàn phổ biến: không chăn dày, không gối, không thú bông; giữ ấm bằng quần áo ngủ hoặc túi ngủ phù hợp. Trẻ lớn hơn dùng chăn nhẹ, kích thước nhỏ, dễ hất ra khi nóng.
Người nhạy cảm với bụi trong nhà. Ruột giặt được ở nhiệt độ cao, như bông polyester ghi rõ chịu giặt nóng, dễ giữ sạch hơn ruột lông hoặc lông cừu. Kết hợp với vỏ chăn giặt thường xuyên.
Ví dụ giả định: một chăn dày hay hai chăn mỏng
Hãy hình dung một gia đình ở một tỉnh phía Bắc, phòng ngủ không có sưởi. Họ phân vân giữa một ruột chăn đông rất dày và hai ruột mỏng hơn, ví dụ giả định là một ruột dùng cho mùa mát và một ruột mỏng hơn nữa cho mùa nóng có điều hoà.
Với một chăn dày, những đêm rét đậm thì ấm, nhưng những đêm se lạnh cuối thu, đầu xuân lại quá nóng, người nằm hất chăn ra rồi nửa đêm lạnh kéo lại. Chăn dày cũng khó giặt ở nhà, phơi nhiều ngày mới khô. Với hai chăn mỏng, đêm se lạnh dùng một, đêm rét chồng cả hai; mỗi chăn đều giặt được bằng máy gia đình, khô nhanh hơn.
Cái giá của phương án hai chăn là chồng hai lớp kém gọn, có thể xô lệch nếu không có vỏ chăn đôi hoặc khuy nối. Nhưng xét cả năm, nhiều gia đình thấy hai lớp mỏng linh hoạt hơn. Ví dụ này không áp dụng cho mọi nhà; nó chỉ cho thấy nên nghĩ theo số đêm thật sự lạnh trong năm, không theo đêm lạnh nhất.
Lỗi hay gặp và cách giữ ruột chăn bền phồng
Giặt ruột chăn quá thường xuyên. Ruột chăn có vỏ bọc chỉ cần giặt vài lần mỗi năm; giặt quá nhiều làm sợi xơ và xẹp nhanh. Vỏ chăn mới là thứ cần giặt thường.
Giặt ruột lớn trong máy quá nhỏ. Ruột bị ép, không đảo được, bột giặt không xả hết, phơi lâu khô và vón cục. Ruột lớn nên dùng máy lồng to hoặc tiệm giặt có máy công suất lớn.
Cất khi còn ẩm. Ruột lông và ruột bông nhìn bên ngoài khô nhưng bên trong còn ẩm, gấp cất là có mùi và mốc. Phơi thêm vài nắng, bóp thử các ô dày nhất trước khi cất.
Nén chân không quá lâu. Hút chân không giúp gọn tủ, nhưng nén nhiều tháng làm ruột lông và ruột bông mất phồng một phần. Khi lấy ra, đập nhẹ và phơi gió vài giờ cho ruột nở lại.
Đập, giũ đúng cách. Ruột bông và ruột lông nên được giũ và vỗ nhẹ khi thay vỏ chăn để sợi tơi ra. Phơi nắng nhẹ buổi sáng giúp khô ẩm và nở ruột; tránh phơi nắng gắt cả ngày với vải bọc mỏng.
Câu hỏi thường gặp
Chăn lông vũ có hợp với khí hậu Việt Nam không?
Hợp với những tháng lạnh ở miền Bắc và vùng cao, hoặc phòng điều hoà lạnh. Với miền Nam nóng quanh năm, chăn lông thường quá ấm trừ khi bật điều hoà rất thấp. Điểm cần lưu ý là độ ẩm cao: chăn lông phải được phơi và làm khô kỹ, nếu không dễ có mùi.
Ruột chăn bao nhiêu cân là ấm?
Trọng lượng chỉ là một gợi ý, không phải thước đo độ ấm, vì cùng một cân, lông vũ phồng và ấm hơn bông nhiều. So độ ấm bằng độ phồng và loại ruột. Với cùng loại bông polyester, ruột nặng hơn thường dày và ấm hơn, nên có thể dùng trọng lượng để so trong cùng loại.
Chăn bông bị vón cục có cứu được không?
Nếu vón nhẹ, có thể giũ, vỗ và tách bằng tay theo từng ô, rồi phơi gió. Sấy nhiệt thấp kèm vài quả bóng giặt giúp đánh tơi ruột polyester. Nếu ruột đã bết và xẹp nặng sau nhiều năm, thay ruột mới thường hiệu quả hơn cố cứu.
Chăn tơ tằm có giặt được không?
Đa số ruột chăn tơ tằm không khuyến nghị giặt nước vì sợi dễ bết và rút lại. Cách chăm thường là dùng vỏ chăn, giặt vỏ, còn ruột chỉ phơi gió nơi râm mát và xử lý vết bẩn cục bộ. Luôn làm theo hướng dẫn trên nhãn của sản phẩm cụ thể.
Có nên mua chăn lông cừu cho người già không?
Lông cừu ấm, thoát ẩm tốt, nhiều người lớn tuổi thích vì không hầm. Nhưng giặt khó, dễ co nỉ nếu giặt sai, và một số người không quen mùi lông lúc đầu. Nếu người già hay phải giặt chăn vì lý do sức khoẻ, ruột bông giặt được là lựa chọn thực tế hơn.
Chăn hè nên chọn ruột gì?
Chăn hè thường là chăn chần mỏng ruột bông polyester hoặc microfiber, đôi khi là chăn chỉ có hai lớp vải. Ưu tiên vỏ vải thoáng như cotton hoặc tencel, ruột mỏng nhẹ, giặt máy được. Chăn hè dùng nhiều nên dễ giặt quan trọng hơn mọi thông số.