Nôi là chỗ ngủ nhỏ dùng cho vài tháng đầu, đến khi trẻ bắt đầu lật hoặc chống tay được; cũi lớn hơn, dùng được từ sơ sinh đến khoảng hai, ba tuổi. Nếu nhà rộng vừa và chỉ muốn mua một món, một chiếc cũi chắc chắn có nhiều nấc đáy thường là lựa chọn bền hơn; nôi hợp với nhà muốn đặt con sát giường bố mẹ trong những tháng đầu và có chỗ để chuyển sang cũi sau.
Dù chọn loại nào, có bốn điều kiểm bằng mắt và thước: khoảng cách giữa các nan đủ hẹp để đầu trẻ không lọt qua, thành đủ cao so với mặt nệm, khung không lung lay khi lắc, và tấm nệm vừa khít lòng. Kiểu dáng, màu gỗ, có bánh xe hay không là chuyện xếp sau.
Bài này giúp bạn quyết giữa nôi, cũi, cũi kê sát giường và cũi xếp; đọc kích thước; tự kiểm cũi khi lắp; và tránh những phụ kiện đi kèm làm chỗ ngủ kém an toàn hơn.
Nôi, cũi cố định, cũi kê sát giường và cũi xếp khác nhau thế nào
Bốn kiểu chỗ ngủ này có công dụng chồng lên nhau, nhưng thời gian dùng và chỗ đặt khác hẳn.
| Kiểu | Thường dùng đến khi | Hợp với | Điểm cần cân nhắc |
|---|---|---|---|
| Nôi nhỏ (cố định hoặc đung đưa) | Trẻ bắt đầu lật, chống tay, hoặc chạm giới hạn cân nặng nhà sản xuất ghi | Phòng nhỏ, muốn đặt con cạnh giường những tháng đầu | Dùng ngắn; nôi đung đưa phải khoá được khi trẻ ngủ |
| Cũi cố định cỡ lớn | Khoảng 2–3 tuổi hoặc khi trẻ trèo ra được | Gia đình muốn mua một lần dùng lâu | Chiếm chỗ; cần đáy nhiều nấc |
| Cũi kê sát giường (một thành hạ xuống) | Như nôi hoặc lâu hơn tuỳ cỡ | Muốn con ngủ chung phòng, sát tay mẹ | Phải cố định chắc vào giường, không để khe giữa cũi và nệm người lớn |
| Cũi xếp, cũi du lịch | Theo giới hạn cân nặng, chiều cao ghi trên sản phẩm | Nhà nhỏ, hay về quê, đi xa | Chỉ dùng tấm nệm mỏng đi kèm; không chồng nệm khác lên |
Nhiều nhà mua cả nôi lẫn cũi rồi thấy nôi chỉ dùng được ba bốn tháng. Nếu phòng đủ chỗ đặt cũi cạnh giường bố mẹ, có thể bỏ qua nôi. Ngược lại, nếu phòng chật đến mức cũi phải đặt ở phòng khác, một chiếc nôi trong phòng bố mẹ những tháng đầu thường tiện cho việc cho bú đêm hơn.
Bốn con số nên kiểm trên mọi chiếc cũi
Các bộ tiêu chuẩn an toàn cho cũi trẻ em ở nhiều nước đều xoay quanh những điểm dưới đây. Bạn không cần thuộc tiêu chuẩn, chỉ cần một thước dây.
- Khoảng cách giữa hai nan: thường không quá khoảng 6 cm. Một cách thử thô ở nhà: một lon nước ngọt cỡ thường không được lọt qua khe nan. Nan rộng hơn là chỗ thân trẻ lọt qua mà đầu kẹt lại.
- Chiều cao thành tính từ mặt nệm: khi đáy ở nấc thấp nhất, thành phải đủ cao để trẻ đứng vịn không lộn qua được. Khi mép thành chỉ còn ngang ngực con lúc đứng, hoặc con đã gác được chân lên thành, đó là lúc chuyển chỗ ngủ.
- Khe giữa nệm và thành: không lọt quá hai ngón tay khi đẩy nệm sát một bên.
- Trụ góc và chi tiết nhô: trụ góc gần như ngang mép thành, không nhô cao thành núm; không có ô khoét hình trang trí ở đầu, chân cũi đủ rộng cho đầu hoặc tay lọt vào.
Thêm một điều không phải con số: một số nước, trong đó có Mỹ, đã cấm bán cũi có thành trượt lên xuống được (thành hạ) vì cơ cấu này có thể tuột, tạo khe kẹt. Nếu cũi bạn đang xem có thành trượt, hãy cân nhắc kỹ hoặc chọn loại thành cố định có cửa mở kiểu khác.
Lắp và kiểm cũi ở nhà trước khi cho con nằm
Phần lớn sự cố với cũi đến từ lắp sai hoặc ốc lỏng dần theo thời gian, không phải từ thiết kế.
- Đọc hướng dẫn và đếm đủ ốc, chốt trước khi lắp. Thiếu một con ốc thì chưa dùng, đừng thay bằng ốc bất kỳ hay buộc dây.
- Lắp đáy ở nấc cao nhất cho trẻ sơ sinh để bạn bế con lên xuống đỡ cúi; ghi nhớ hạ đáy khi con bắt đầu ngồi vững hoặc chống gối đứng.
- Lắc mạnh cũi theo hai chiều. Khung không được rung lắc, kêu lọc cọc, hay nghiêng khi bạn đè tay lên một góc.
- Vuốt tay dọc các nan, mép, góc: không có dằm gỗ, mép sắc, đầu ốc nhô, sơn bong tróc.
- Đặt nệm vào, làm phép thử hai ngón tay ở cả bốn cạnh.
- Đặt cũi xa cửa sổ có rèm dây, xa dây điện, ổ cắm và đồ treo tường; trẻ đứng vịn sẽ với tới những thứ trong tầm một sải tay.
- Mỗi tháng siết lại ốc một lần, và mỗi lần đổi nấc đáy thì kiểm lại từ bước ba.
Bánh xe nếu có phải khoá được và khoá cả khi cũi đứng yên. Với nôi đung đưa, khi trẻ đã ngủ say thì khoá cố định lại, không để nôi lắc theo cử động của trẻ.
Cũi kê sát giường bố mẹ: cách đặt cho đúng
Cũi kê sát giường là lựa chọn được nhiều gia đình trẻ ưa vì vừa cho con một chỗ ngủ riêng, vừa giữ con trong tầm tay khi cho bú đêm. Điểm mấu chốt là không được có khe giữa cũi và nệm người lớn. Cũi loại này thường có dây đai hoặc thanh cài luồn dưới nệm người lớn để kéo cũi áp sát; phải dùng đúng bộ đai đó và siết chặt.
Mặt nệm cũi nên ngang hoặc thấp hơn một chút so với mặt nệm người lớn, theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Nếu nệm người lớn quá dày hoặc giường quá cao so với dải chỉnh của cũi, đừng kê gạch, kê sách dưới chân cũi để bù. Lúc đó chọn đặt cũi cạnh giường với thành dựng lên đủ cao, hoặc chọn kiểu cũi khác.
Nệm người lớn mềm, có gối và chăn của bố mẹ, nên cũng cần giữ ranh giới: chăn gối người lớn không được tràn sang phía cũi, và khi bố mẹ ngủ say thì con nằm trong cũi, không nằm trên nệm người lớn. Nếu bạn đang băn khoăn chuyện cho con ngủ chung giường hay không, đó là quyết định nên bàn với bác sĩ nhi theo hoàn cảnh nhà mình.
Phụ kiện đi kèm cũi: cái nào dùng, cái nào bỏ
Quây cũi bằng bông dày. Bán kèm rất phổ biến, nhìn ấm áp và đỡ va đầu, nhưng khuyến cáo ngủ an toàn đều khuyên không dùng cho trẻ nhỏ vì mặt trẻ có thể áp vào và dây buộc có thể quấn. Nếu sợ con thò chân tay ra nan, cứ để như vậy; chân tay kẹt nhẹ thì con khóc và bạn gỡ, còn mặt áp vào bông thì không có tiếng báo.
Màn chống muỗi trùm cũi. Dùng được nếu màn căng trên khung, không rủ xuống mặt nệm, và mép màn buộc chặt bên ngoài cũi. Khi con biết đứng, kiểm xem con có kéo được màn tụt vào không.
Đồ chơi treo, đèn ngủ gắn cũi. Đồ chơi treo phía trên cũi nên tháo khi con chống tay hoặc ngồi được, vì lúc đó con với tới và kéo xuống. Dây điện của đèn hay máy phát tiếng ồn trắng không được để trong tầm với.
Ngăn kéo dưới cũi. Tiện cất tã, ga dự phòng. Kiểm xem ngăn kéo không làm giảm độ thoáng dưới đáy nệm và không thành bậc để trẻ lớn trèo.
Chọn chất liệu khung và mua theo không gian nhà
Khung gỗ tự nhiên hay gỗ ép đều dùng được nếu chắc, mép bo tròn, sơn phủ không bong. Trẻ mọc răng hay gặm thành cũi, nên mặt trên thành cũi càng nhẵn càng tốt; có loại cũi có nẹp nhựa bọc mép thành, giúp gỗ không bị gặm mòn và lớp sơn không bị cạy. Khung kim loại nhẹ, dễ lau, nhưng mối hàn và ốc cần chắc, không có đầu ống hở.
Về kích thước, đo phòng trước khi mua. Chừa ít nhất một lối đi đủ để bạn đứng bế con và mở cánh tủ. Ví dụ giả định: phòng ngủ 3 × 3,5 m đã có giường đôi 1,6 m và tủ áo; một chiếc cũi cỡ lớn có thể làm phòng không còn lối đi, trong khi một chiếc cũi cỡ vừa hoặc nôi cạnh giường vẫn để lại chỗ đứng thay tã.
Một số cũi được quảng cáo là "biến hình" thành giường trẻ em, sofa nhỏ. Lợi ích có thật nếu bạn thích kiểu dáng và có chỗ đặt lâu dài, nhưng đừng trả thêm chỉ vì lời hứa dùng đến tuổi đi học. Khi con lớn, nhu cầu về chiều dài giường và độ dày nệm thay đổi, và nhiều gia đình rốt cuộc mua giường mới.
Về màu sơn và lớp phủ, chọn bề mặt nhẵn, không mùi hắc, không có chi tiết dán decal mà trẻ cạy được. Nếu nhà có thú cưng, lưu ý chó mèo hay nhảy vào cũi nằm khi cũi trống; thú cưng và trẻ nhỏ không nên chung chỗ ngủ, nên đóng cửa phòng hoặc phủ cũi bằng màn khi không dùng.
Lỗi hay gặp khi dùng nôi, cũi trong những tháng đầu
Những lỗi dưới đây thường không nằm ở chiếc cũi mà ở cách dùng nó hằng ngày, và đa số sửa được ngay.
- Để cũi thành chỗ chứa đồ. Gối ôm, khăn xếp, thú bông, bình sữa, tã dự phòng dồn vào một góc cũi cho tiện tay. Với trẻ dưới một tuổi, chỗ ngủ nên trống; đồ dùng để ở kệ hoặc ngăn kéo bên cạnh.
- Quên hạ đáy. Đáy để ở nấc cao cho tiện bế suốt cả năm đầu, đến lúc con đứng vịn thì thành cũi chỉ còn ngang bụng con.
- Nôi đung đưa không khoá. Nôi tự đong đưa theo cử động của trẻ, dồn trẻ về một góc nôi khi ngủ say.
- Chèn khăn vào khe nệm. Thấy khe giữa nệm và thành, nhiều người nhét khăn cuộn cho kín; khăn có thể tuột ra, nằm ngay cạnh mặt trẻ. Khe rộng thì đổi nệm vừa khít hơn.
- Đặt cũi ngay dưới cửa gió điều hoà hoặc sát cửa sổ nắng chiều. Trẻ hoặc bị lạnh thốc, hoặc nóng hầm vào buổi chiều; dời cũi sang chỗ gió và nắng gián tiếp.
- Không kiểm ốc sau khi chuyển nhà hay dọn phòng. Cũi bị kéo lê, nhấc lên đặt xuống, các mối ghép lỏng dần mà không ai để ý.
Một thói quen giúp tránh gần hết các lỗi trên: mỗi tối trước khi đặt con xuống, nhìn lướt vào lòng cũi một lượt, kiểm xem ngoài con và tấm ga ra không còn gì khác, rồi lắc nhẹ khung một cái. Mười giây mỗi tối, nhưng giữ cho chỗ ngủ luôn ở trạng thái bạn đã kiểm lúc lắp.
Câu hỏi thường gặp
Bé dùng nôi được đến mấy tháng?
Thường đến khi bé bắt đầu lật, chống tay đẩy người lên, hoặc chạm giới hạn cân nặng, chiều dài nhà sản xuất ghi, tuỳ điều nào đến trước. Nhiều bé đến mốc này trong khoảng ba đến năm tháng. Khi đó chuyển sang cũi có thành cao hơn.
Có nên mua cũi có bánh xe không?
Bánh xe tiện kéo cũi ra lau sàn hay chuyển phòng, nhưng phải khoá được và luôn khoá khi không di chuyển. Bánh xe cũng làm mặt nệm cao lên một chút. Nếu sàn nhà trơn và trẻ hay lắc thành cũi, loại chân cố định thường đứng vững hơn.
Cũi xếp du lịch có dùng hằng ngày được không?
Dùng được nếu đúng giới hạn cân nặng, chiều cao của sản phẩm và chỉ dùng tấm nệm mỏng đi kèm. Không chồng thêm nệm dày lên để êm hơn, vì nệm dày làm khe ở mép và hạ chiều cao thành tính từ mặt nệm. Cũi xếp nên được kiểm khoá khung mỗi lần mở ra.
Bao giờ thì hạ đáy cũi xuống thấp nhất?
Khi bé ngồi vững một mình hoặc bắt đầu chống gối, kéo người đứng lên. Hạ sớm còn hơn hạ muộn, vì bé có thể đứng được rất nhanh chỉ trong vài ngày. Sau khi hạ, kiểm lại ốc và độ khít của nệm.
Cũi có cần đặt sát tường không?
Có thể đặt sát tường nếu không có khe giữa cũi và tường đủ cho trẻ thò tay chân hay đầu, và trên tường quanh đó không có kệ, tranh, dây điện trong tầm với. Tránh đặt sát cửa sổ có rèm dây hoặc song cửa mà trẻ đứng vịn có thể trèo sang.
Quây cũi lưới thoáng khí có an toàn hơn quây bông không?
Quây lưới mỏng ít nguy cơ hơn quây bông dày, nhưng phần lớn khuyến cáo ngủ an toàn vẫn khuyên để cũi trống cho trẻ dưới một tuổi. Quây nào cũng có dây buộc, và trẻ lớn hơn có thể giẫm lên quây để trèo. Nếu không có lý do riêng, không cần dùng.