Mức thường được khuyên là thay và giặt ga, vỏ gối mỗi một đến hai tuần, sớm hơn khi trời nóng, người nằm ra nhiều mồ hôi, có trẻ nhỏ hoặc thú cưng lên giường. Vỏ chăn có thể giặt thưa hơn ga một chút; ruột chăn và ruột gối có vỏ bọc chỉ cần giặt vài lần trong năm. Nhiệt độ nước chọn theo chất vải, không theo cảm giác "nóng mới sạch".
Phần lớn hư hỏng của chăn ga đến từ cách giặt hơn là từ thời gian dùng: nhồi máy quá đầy, bột giặt quá tay, giặt chung với đồ ráp, sấy nóng, phơi chưa khô đã cất. Sửa vài thói quen là ga sạch hơn mà bền hơn.
Bài này đi qua nhịp thay giặt từng món, cách chuẩn bị, chọn nhiệt độ và chế độ theo chất liệu, dùng bột giặt và chất tẩy an toàn, phơi trong nhà chung cư, ủi và cất giữ qua mùa nồm.
Nhịp thay giặt từng món trên giường
Đây là mức tham khảo cho người lớn khoẻ mạnh, phòng ngủ bình thường. Điều chỉnh sớm hơn trong những trường hợp nêu ở cột cuối:
| Món | Nhịp thường gặp | Nên giặt sớm hơn khi |
|---|---|---|
| Vỏ gối nằm | Mỗi tuần hoặc sớm hơn | Da mặt dễ nổi mụn, tóc dầu, ngủ khi tóc còn ướt |
| Ga bọc nệm | Một đến hai tuần | Trời nóng, ra mồ hôi, ốm sốt, trẻ ngủ chung |
| Vỏ chăn | Hai đến bốn tuần | Đắp sát người không mặc đồ dài, thú cưng nằm trên chăn |
| Vỏ gối ôm | Hai đến bốn tuần | Ôm sát mặt khi ngủ |
| Ruột chăn có vỏ | Vài lần mỗi năm | Đổ nước, nôn trớ, chuyển mùa cất đi |
| Tấm bảo vệ nệm | Mỗi một đến hai tháng | Có vết thấm, trẻ tè dầm |
Lý do ga và vỏ gối cần giặt thường là chúng tiếp xúc trực tiếp với da, mồ hôi, dầu da, tế bào chết và nước bọt mỗi đêm. Lớp bẩn này không nhìn thấy trong vài ngày đầu, nhưng tích dần thành mùi, vệt ngả vàng và môi trường thuận lợi cho mạt bụi.
Chuẩn bị trước khi bỏ vào máy
Vài phút chuẩn bị quyết định khá nhiều độ sạch và độ bền:
- Tách theo màu và chất liệu. Trắng riêng, màu riêng; cotton chịu giặt mạnh riêng với tencel, lụa, linen cần chế độ nhẹ.
- Kéo khoá vỏ chăn, vỏ gối, cài cúc. Khoá mở móc vào vải khác; vỏ chăn lộn trái để giảm ma sát mặt phải.
- Gỡ tóc, giũ bụi, xử lý vết bẩn trước. Vết máu, sữa, mồ hôi đậm nên ngâm xả nước lạnh trước; nước nóng làm vết protein bám chặt hơn.
- Không nhồi quá đầy. Một ga đôi, hai vỏ gối và một vỏ chăn đã chiếm nhiều chỗ trong máy gia đình cỡ trung bình. Vải cần chỗ đảo để nước và bột giặt đi qua.
- Không giặt chung với khăn tắm, quần jean. Ma sát mạnh làm ga xù lông, nhất là cotton satin và tencel.
Nếu máy giặt cửa trên có trục khuấy giữa, ga dài dễ quấn chặt quanh trục và giặt không đều. Thả ga xếp lỏng quanh lồng thay vì vo cục giúp giặt sạch hơn. Giữa chu trình, nếu thấy ga quấn thành một cuộn, tạm dừng máy gỡ ra cũng là việc đáng làm.
Nhiệt độ nước và chế độ theo chất liệu
Luôn ưu tiên hướng dẫn trên nhãn sản phẩm. Bảng dưới là mức chung thường gặp:
| Chất liệu | Nhiệt độ nước thường hợp | Chế độ | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Cotton trắng | Ấm đến nóng nếu nhãn cho phép | Tiêu chuẩn | Nước nóng giúp làm sạch dầu da, diệt mạt tốt hơn |
| Cotton màu | Mát đến ấm | Tiêu chuẩn | Nước nóng làm phai màu nhanh |
| CVC, vải pha | Mát đến ấm | Tiêu chuẩn hoặc nhẹ | Nhiệt cao làm sợi poly giữ nếp nhăn |
| Tencel, lyocell | Mát | Nhẹ, vắt nhẹ | Sợi yếu khi ướt, tránh ma sát |
| Linen | Mát đến ấm nhẹ | Nhẹ | Không vắt kiệt, phơi khi còn ẩm |
| Lụa tơ tằm | Mát | Giặt tay hoặc rất nhẹ | Bột giặt dịu, không chất tẩy |
| Microfiber, polyester | Mát đến ấm | Tiêu chuẩn | Không sấy nóng |
Với người cần giặt nóng vì lý do vệ sinh, ví dụ trong nhà có người ốm, người hay bị dị ứng bụi nhà, ga trắng bằng cotton là lựa chọn dễ nhất vì chịu được nước nóng mà không lo phai màu. Đây là một lý do khách sạn ưa ga trắng.
Bột giặt, nước xả và chất tẩy: dùng bao nhiêu là đủ
Bột giặt vừa đủ, không thừa. Bột giặt thừa không làm sạch hơn mà để lại cặn trên sợi, làm vải cứng, ngả màu và có thể gây ngứa da. Dùng theo vạch hướng dẫn cho lượng đồ thực tế, nước mềm có thể dùng ít hơn.
Nước xả ít hoặc bỏ. Nước xả phủ một lớp mỏng lên sợi, làm vải mềm nhưng giảm khả năng hút ẩm, điều mà ga cotton, linen, tencel được chọn để có. Nếu dùng, dùng ít và không dùng mỗi lần.
Chất tẩy cho vải trắng. Chất tẩy gốc oxy dịu hơn và dùng được cho nhiều loại vải trắng và một số vải màu bền màu. Chất tẩy gốc clo mạnh, làm sợi giòn và vàng dần nếu lạm dụng, không dùng cho tencel, lụa, linen, vải pha poly.
Không bao giờ pha trộn chất tẩy. Trộn chất tẩy gốc clo với giấm, chất tẩy có tính axit hoặc sản phẩm chứa amoniac có thể sinh khí độc. Mỗi lần giặt chỉ dùng một loại, đọc nhãn, giặt nơi thông gió.
Giấm và baking soda. Nhiều người dùng để khử mùi hoặc làm mềm. Hiệu quả tuỳ trường hợp, không thay được giặt sạch đúng cách, và tuyệt đối không cho chung với chất tẩy clo.
Phơi và sấy trong điều kiện nhà Việt
Phơi nắng nhẹ, ưu tiên buổi sáng. Nắng giúp khô nhanh, giảm mùi ẩm. Ga trắng cotton chịu nắng tốt; ga màu đậm, tencel, lụa nên phơi mặt trái hoặc ở chỗ râm thoáng gió để giữ màu.
Phơi chung cư, lô gia hẹp. Gấp đôi ga vắt qua hai dây song song thay vì một dây, để không khí đi giữa hai lớp, ga khô nhanh hơn hẳn so với vắt chồng nhiều lớp trên một dây. Bật quạt hướng vào nếu trời ẩm. Ga có chun nên phơi lộn ngược, mép chun lên trên, để phần góc dày khô trước.
Sấy nhiệt thấp đến vừa. Nhiệt cao làm chun lão hoá, vải co và polyester bóng cứng. Lấy ga ra khi còn hơi ẩm và trải ngay lên nệm là cách đỡ nhăn mà không cần ủi.
Ngày mưa, mùa nồm. Phơi trong nhà có quạt hoặc máy hút ẩm, giãn khoảng cách giữa các món. Ga phơi hai ngày vẫn ẩm thì nên sấy hoặc mang tiệm, vì trải ga còn ẩm lên nệm làm nệm hút ẩm theo.
Ví dụ giả định: lịch giặt của một gia đình bốn người
Hãy hình dung một gia đình bố mẹ và hai con tiểu học, ở căn hộ có máy giặt cửa trước cỡ trung bình và lô gia phơi đồ. Ví dụ giả định này minh hoạ cách chia việc để không dồn một ngày.
Thứ Bảy giặt ga và vỏ gối giường bố mẹ cùng vỏ gối hai con, một mẻ đồ trắng, chế độ nước ấm. Chủ nhật giặt ga hai giường của con, một mẻ đồ màu, nước mát. Vỏ chăn xoay vòng: mỗi tuần giặt vỏ chăn của một giường, ba tuần đi hết một vòng. Ruột chăn giặt ở tiệm hai lần mỗi năm, lúc chuyển mùa.
Mỗi giường có ba bộ ga nên không bao giờ phải trải ga còn ẩm. Cách chia mẻ theo màu và chất liệu thay vì theo giường giúp chọn đúng nhiệt độ cho từng mẻ. Gia đình có trẻ hay tè dầm hoặc thú cưng sẽ cần thêm một mẻ giữa tuần; điều chỉnh theo thực tế, không cần theo đúng lịch này. Điều đáng giữ là nguyên tắc: chia mẻ theo chất vải, giặt đều đặn, và luôn có bộ thay sẵn trong tủ.
Lỗi hay gặp khi giặt chăn ga
Những lỗi dưới đây phổ biến đến mức hầu như gia đình nào cũng mắc ít nhất một, và mỗi lỗi đều rút ngắn tuổi thọ của ga hoặc làm ga kém sạch:
- Để ga ướt nằm trong lồng máy qua đêm. Vài giờ trong không khí ẩm là đủ sinh mùi chua khó gỡ. Hẹn giờ giặt sao cho xong lúc có người ở nhà để phơi ngay.
- Đổ bột giặt trực tiếp lên vải màu. Bột chưa tan bám lên vải ướt có thể để lại vệt bạc màu. Cho bột vào ngăn chứa hoặc hoà tan trước.
- Dùng chế độ vắt mạnh nhất cho mọi loại vải. Vắt kiệt tạo nếp gãy sâu trên linen, cotton và làm tencel tổn thương bề mặt. Vắt vừa và phơi ngay hiệu quả hơn.
- Không vệ sinh máy giặt. Gioăng cao su và ngăn chứa bột giặt tích cặn và nấm mốc, truyền mùi sang chăn ga. Chạy chế độ vệ sinh lồng định kỳ, lau gioăng, để cửa máy hé cho khô.
- Giặt ga trẻ con chung với đồ người lớn bẩn nặng. Ga của trẻ thường nên giặt riêng mẻ, xả kỹ thêm một lần để bớt cặn bột giặt trên vải.
- Bỏ qua nhãn hướng dẫn. Ký hiệu giặt trên nhãn cho biết nhiệt độ tối đa, có được sấy, có được dùng chất tẩy không. Chụp lại nhãn trước khi cắt bỏ nếu nhãn làm vướng.
Sửa được hai lỗi đầu tiên, tức phơi ngay và dùng ít bột giặt hơn, đã giải quyết phần lớn phàn nàn về ga có mùi và ga cứng, ngả màu.
Ủi và cất giữ để không mốc, không ố
Ủi là tuỳ chọn. Ga cotton dệt trơn và linen nhăn nhất; nếu thích phẳng, ủi khi vải còn hơi ẩm ở nhiệt độ hợp với chất liệu. Tencel, vải pha, microfiber ít cần ủi. Giũ mạnh và kéo phẳng khi phơi tiết kiệm phần lớn công ủi.
Chỉ cất khi khô hẳn. Sờ các đường may dày, góc chun, vì đó là chỗ khô sau cùng. Ga còn ẩm gấp lại là nguồn mùi và đốm mốc, đặc biệt mùa nồm.
Cất theo bộ, trong túi vải thoáng. Gấp ga, vỏ gối cùng bộ lồng vào một vỏ gối của chính bộ đó; lấy ra là đủ món. Túi nilon kín giữ ẩm, không nên dùng cho cất lâu.
Chống ẩm và côn trùng. Gói hút ẩm trong tủ, thay khi bão hoà. Tủ áp tường ngoài hay bị ẩm, nên để khe hở và mở tủ cho thoáng vào ngày khô ráo. Long não và chất đuổi côn trùng có mùi mạnh; nếu dùng thì gói kín, không đặt tiếp xúc trực tiếp với vải.
Luân phiên. Dùng bộ ở dưới cùng chồng, cất bộ mới giặt lên trên, để các bộ được dùng đều, không có bộ nằm im nhiều tháng thành ố vàng nếp gấp.
Câu hỏi thường gặp
Giặt ga giường bằng nước nóng có cần thiết không?
Không bắt buộc cho mọi lần. Nước mát đến ấm với bột giặt phù hợp đã làm sạch phần lớn chất bẩn hằng ngày. Nước nóng hữu ích hơn khi cần xử lý dầu da tích lâu, giảm mạt bụi, hoặc nhà có người ốm, với điều kiện chất vải và nhãn cho phép.
Vì sao ga mới giặt vẫn có mùi?
Thường do ga phơi chưa khô hẳn, để trong lồng máy lâu sau khi giặt xong, máy giặt có cặn bẩn trong gioăng và ngăn chứa, hoặc dùng quá nhiều bột giặt và nước xả không được xả hết. Vệ sinh máy định kỳ, phơi ngay sau giặt và giảm bột giặt thường giải quyết được.
Có nên giặt chăn ga chung với quần áo không?
Nên giặt riêng nếu được. Quần áo có khoá kéo, móc, cúc kim loại dễ móc vải ga; khăn tắm và quần jean tạo ma sát gây xù lông; quần áo màu dễ dây màu sang ga sáng. Nếu phải giặt chung, chọn đồ cùng màu, cùng chất liệu nhẹ.
Ga giường nên giặt máy hay giặt tay?
Phần lớn ga cotton, vải pha, microfiber giặt máy tốt hơn giặt tay vì nước nhiều và vắt đều. Lụa, một số tencel và linen mỏng có thể giặt tay hoặc chế độ giặt tay của máy. Giặt tay ga lớn rất khó vắt kiệt, dễ phơi lâu khô.
Mang chăn ga ra tiệm giặt có ổn không?
Ổn với ruột chăn lớn, chăn chần dày mà máy nhà không đủ sức. Nên dặn rõ chất liệu, nhiệt độ sấy mong muốn và không dùng chất tẩy mạnh cho vải màu hoặc tencel. Kiểm tra kỹ độ khô khi nhận về trước khi cất.
Người hay nổi mụn có nên thay vỏ gối thường hơn không?
Nhiều người thấy thay vỏ gối hai, ba lần mỗi tuần giúp da mặt dễ chịu hơn, vì vỏ gối tích dầu da, tóc và sản phẩm chăm sóc da. Đây là thói quen vệ sinh, không phải cách điều trị. Mụn kéo dài hoặc viêm nhiều nên gặp bác sĩ da liễu.