Một tấm ga chun vừa khít cần đủ ba số: chiều rộng, chiều dài và chiều cao ôm nệm (còn gọi là độ sâu túi). Hai số đầu thường khớp với tên gọi kích thước nệm như 1m6 × 2m. Số thứ ba mới là chỗ hay sai: chiều cao ôm của ga phải bằng độ dày nệm cộng thêm khoảng 5–8 cm để mép chun gập được xuống dưới đáy nệm và giữ chặt.
Ga thiếu chiều cao thì bung góc giữa đêm, kéo căng làm vải mau rách. Ga thừa quá nhiều thì nhăn cộm dưới lưng, chun lỏng, ga xô lệch. Cả hai đều phiền mỗi ngày và cả hai đều tránh được bằng một lần đo cẩn thận.
Bài này hướng dẫn đo nệm đúng, đọc thông số trên bao bì ga, bảng kích thước phổ biến ở Việt Nam, và cách xử lý những trường hợp khó như nệm có topper, nệm dày trên 25 cm hay hai nệm đơn ghép đôi.
Đo nệm đúng cách trong năm phút
Bạn cần một thước dây may, một người phụ nếu nệm lớn, và tờ giấy ghi số. Đo khi nệm đã trải trên giường như lúc dùng:
- Bỏ hết ga, chăn, tấm bảo vệ. Nếu bạn luôn dùng tấm bảo vệ nệm hoặc tấm topper dưới ga, hãy đo cả lớp đó, vì ga phải bọc được tất cả.
- Đo chiều rộng ở giữa nệm, từ mép này sang mép kia, theo mặt trên. Nệm cũ có thể phình ở giữa, nên đo thêm ở hai đầu và lấy số lớn nhất.
- Đo chiều dài từ đầu nệm đến chân nệm theo đường giữa.
- Đo độ dày ở cạnh bên, từ mặt dưới đến mặt trên, đặt thước thẳng đứng. Nệm có viền cao hoặc gối trên nệm phồng thì đo ở chỗ dày nhất.
- Ghi lại ba con số và cộng thêm khoảng 5–8 cm vào độ dày để ra chiều cao ôm cần tìm. Nệm mềm, xẹp dễ thì cộng ít; nệm cứng, góc vuông thì cộng nhiều hơn một chút.
Đừng dựa vào thông số trên hoá đơn nệm cũ. Nệm cao su và foam sau vài năm có thể xẹp một đến hai phân; nệm mới có lớp gối trên nệm lại có thể dày hơn số ghi một chút. Đo thật vẫn chính xác nhất.
Bảng chọn chiều cao ôm theo độ dày nệm
Chiều rộng và chiều dài ga chỉ cần trùng kích thước mặt nệm: ở Việt Nam thường gặp 1m × 2m, 1m2 × 2m, 1m4 × 2m, 1m6 × 2m, 1m8 × 2m và 2m × 2m2, đôi khi có nệm dài 1m9. Thứ phải tính là chiều cao ôm, và nó chỉ phụ thuộc vào độ dày, không phụ thuộc vào nệm rộng hay hẹp:
| Tổng độ dày trên giường (nệm + tấm bảo vệ + topper) | Chiều cao ôm ga nên chọn | Ghi chú |
|---|---|---|
| 5–7 cm (nệm mỏng, nệm gấp) | Khoảng 12–15 cm hoặc ga thun | Ga chun thường hay thừa, dễ xô |
| 9–10 cm | Khoảng 15–18 cm | Nệm foam, bông ép phổ thông |
| 14–16 cm | Khoảng 20–23 cm | Nệm cao su, foam dày vừa |
| 20 cm | Khoảng 25–28 cm | Nhiều ga phổ thông bắt đầu thiếu từ mức này |
| 25 cm | Khoảng 30–33 cm | Nệm lò xo, nệm lai; tìm ga "túi sâu" |
| Trên 30 cm | Từ 35 cm trở lên hoặc may đo | Kiểm kỹ thông số trước khi mua |
Đây là lý do hai người cùng mua "ga 1m6" có thể một người vừa khít, một người tuột góc: nệm của họ dày khác nhau. Khi mua, hãy tìm dòng ghi chiều cao ôm hoặc "dành cho nệm dày từ ... đến ... cm" thay vì chỉ nhìn hai con số rộng và dài.
Nếu bạn đứng giữa hai mức, ví dụ tổng độ dày 17 cm, hãy chọn mức trên. Ga hơi dư một chút vẫn bọc gọn được nhờ chun; ga thiếu thì không có cách nào giữ góc ổn định.
Đọc thông số trên bao bì ga chun
Ba số hay một số. Bao bì tử tế ghi đủ rộng × dài × cao, ví dụ 160 × 200 × 25 cm. Chỉ ghi "1m6 × 2m" mà không có chiều cao thì nên hỏi; nhiều ga phổ thông chỉ ôm được nệm mỏng. Ảnh chụp ga trên giường mẫu không giúp được gì, vì bạn không biết nệm mẫu dày bao nhiêu.
"Cao 25 cm" là cao vách hay độ dày nệm. Có nơi ghi chiều cao vách ga, có nơi ghi "dùng cho nệm dày đến 25 cm". Hai cách ghi chênh nhau đúng phần dư quặp dưới đáy. Nếu không rõ, hỏi lại người bán ga ôm được nệm dày tối đa bao nhiêu, và đối chiếu với số đo độ dày bạn vừa ghi.
Kích thước trước hay sau giặt. Ga cotton chưa xử lý co có thể nhỏ đi một chút sau lần giặt đầu. Nếu nệm đã sát giới hạn của ga, lần giặt đầu có thể biến tấm ga vừa khít thành tấm ga thiếu. Ưu tiên ga ghi đã xử lý co hoặc chọn dư thêm vài phân.
Kiểu chun. Chun chạy quanh toàn bộ mép giữ chắc hơn chun chỉ ở bốn góc, nhất là với nệm dày và người hay trở mình. Ga cho nệm mỏng có chun toàn mép cũng bớt thừa vải hơn.
Bộ ga gồm gì. Một "bộ ga" có thể gồm ga chun, hai vỏ gối, có hoặc không có vỏ chăn. Đọc kỹ danh sách để so giá cho đúng, đừng so một bộ ba món với một bộ năm món.
Ga chun được may thế nào và vì sao phần dư lại quan trọng
Ga chun là một tấm vải hình chữ nhật lớn được cắt bốn góc rồi may lại thành hình hộp không nắp, mép dưới luồn chun. Nhìn từ trên xuống, nó gồm mặt trên bằng kích thước nệm và bốn vách bằng chiều cao ôm. Phần dư sau vách mới là phần quặp xuống dưới đáy nệm, được chun kéo lại.
Nếu chiều cao ôm đúng bằng độ dày nệm, mép chun chỉ vừa chạm tới cạnh dưới, không còn gì quặp vào. Khi bạn trở mình, lực kéo ở mặt trên sẽ lôi mép chun lên, và góc ga bung ra, thường là góc ở phía người nằm hay xoay mình. Phần dư 5–8 cm chính là "neo" giữ ga.
Ngược lại, phần dư quá nhiều, ví dụ ga cao ôm 35 cm cho nệm 10 cm, sẽ thành một túi vải lớn dưới đáy nệm. Chun không kéo được hết, mặt trên không căng, ga bị xô và tạo nếp ngay dưới lưng. Một số người khắc phục bằng cách nhét phần thừa vào dưới nệm, nhưng nếp gấp sẽ dồn lên các góc và cộm khi nằm cạnh mép giường.
Những trường hợp khó và cách xử lý
Nệm có thêm topper. Topper dày 5–7 cm đặt trên nệm làm tổng độ dày tăng lên. Ga phải bọc được cả hai để giữ topper không trượt. Đo tổng độ dày khi đã đặt topper, rồi cộng phần dư như bình thường.
Nệm dày trên 25 cm. Nhiều ga phổ thông chỉ ôm được nệm khoảng 20 cm. Tìm loại ghi rõ "nệm dày" hoặc "túi sâu", hoặc may đo. Kẹp ga dạng dây chun bắt chéo dưới đáy nệm là giải pháp tạm cho ga hơi thiếu.
Nệm mỏng 5–7 cm ở phòng trọ. Ga chun thông thường sẽ thừa nhiều. Có thể dùng ga trải phẳng gấp góc hoặc ga thun co giãn ôm sát. Nếu vẫn dùng ga chun, chọn loại có chun chạy quanh cả mép thay vì chỉ ở bốn góc.
Hai nệm đơn ghép thành giường đôi. Kích thước ghép, ví dụ hai nệm 0m9 thành 1m8, có khe giữa. Dùng hai ga đơn riêng sẽ đỡ trượt hơn một ga đôi lớn trùm lên khe; nếu muốn một ga, nên có tấm đệm nối hoặc tấm topper liền phủ trên khe trước.
Nệm trẻ em và cũi. Ga cho nệm cũi phải vừa khít tuyệt đối, không để thừa thành túi lỏng mà trẻ có thể kéo trùm lên mặt. Đo nệm cũi và chọn ga đúng kích thước nệm, không tận dụng ga người lớn gấp lại.
Ví dụ giả định: một lần mua sai và cách sửa
Một cặp vợ chồng mới cưới mua nệm cao su 1m6 × 2m dày 15 cm, kèm tấm bảo vệ nệm chần bông dày khoảng 2 cm. Họ đặt mua online hai bộ ga chun ghi "1m6 × 2m, cao 15 cm". Ví dụ giả định này rất giống những gì nhiều gia đình gặp.
Tối đầu tiên ga vừa khít đến mức phải căng hết sức mới kéo được góc cuối cùng. Tới sáng, hai góc phía chân giường đã bung. Lý do: tổng độ dày nệm và tấm bảo vệ là khoảng 17 cm, trong khi ga chỉ ôm được 15 cm, không còn chút dư nào để quặp xuống đáy.
Cách sửa có ba hướng. Hướng tốt nhất là đổi sang ga cao khoảng 22–25 cm, nếu còn trong thời hạn đổi trả. Hướng thứ hai là bỏ tấm bảo vệ chần bông dày, thay bằng tấm mỏng hơn, để tổng độ dày gần 15 cm, nhưng vẫn chưa có phần dư. Hướng thứ ba là dùng kẹp ga dưới đáy nệm. Bài học chung: khi mua ga, hãy đo cả "bánh kẹp" trên giường, không chỉ đo nệm.
Cũng nên để ý chiều ngược lại. Nếu sau này họ bỏ tấm bảo vệ hoặc nệm cao su xẹp bớt sau vài năm, bộ ga cao 25 cm sẽ thừa nhiều hơn. Lúc đó chỉ cần chun còn khoẻ là ga vẫn bọc gọn; đây là lý do khi phải chọn giữa hơi thiếu và hơi dư, nên chọn hơi dư.
Lỗi hay gặp khi chọn và dùng ga chun
Ngoài kích thước, có vài lỗi nhỏ làm ga chun mau hỏng hoặc khó dùng:
- Kéo góc ga bằng một tay khi đang ngồi trên nệm. Trọng lượng người ép nệm xuống làm góc đối diện bị kéo căng. Trải ga khi không ai ngồi trên giường, bọc hai góc đầu giường trước rồi mới bọc hai góc chân.
- Giặt và sấy chun ở nhiệt cao. Chun cao su lão hoá nhanh dưới nhiệt. Ga chun giãn sau một năm thường do sấy nóng, không phải vì vải kém.
- Không đánh dấu chiều dài và chiều rộng. Với ga gần vuông, rất dễ bọc nhầm chiều, dẫn tới căng một chiều và lỏng một chiều. Một số ga có nhãn ở cạnh chân giường; nếu không, có thể khâu một mũi chỉ màu nhỏ ở góc để nhận biết.
- Mua chỉ một ga cho nệm dày mới. Ga nệm dày thường khó tìm hơn; mua đủ ít nhất hai cái ngay từ đầu để có cái thay khi giặt.
- Gấp cất lộn xộn. Ga chun gấp vo tròn chiếm chỗ và nhăn. Lồng bốn góc vào nhau từng cặp, trải phẳng, gấp thành hình chữ nhật, sẽ gọn và dễ lấy.
Câu hỏi thường gặp
Nệm dày 20 cm thì mua ga chun cao bao nhiêu?
Nên chọn ga có chiều cao ôm khoảng 25–28 cm, tức độ dày nệm cộng thêm khoảng 5–8 cm phần quặp dưới đáy. Nếu bạn dùng thêm tấm bảo vệ nệm hoặc topper, cộng thêm độ dày lớp đó. Ga ghi "cho nệm dày đến 25 cm" thường vừa trường hợp này.
Ga chun và ga bọc có phải là một không?
Phần lớn nơi bán dùng hai tên này cho cùng một loại: ga có chun ở mép để bọc quanh nệm. Một số nơi gọi ga bọc cho loại bọc kín cả sáu mặt có khoá kéo, thường dùng làm vỏ bảo vệ nệm. Khi mua, xem ảnh mô tả và hỏi lại để chắc chắn.
Có nên mua ga chun lớn hơn nệm một cỡ không?
Không nên. Chiều rộng và dài lớn hơn sẽ làm mặt trên lỏng, nhăn dưới lưng. Thứ cần dư là chiều cao ôm, không phải chiều rộng hay chiều dài. Hãy giữ đúng kích thước mặt nệm và chọn chiều cao ôm phù hợp với độ dày.
Ga chun bị giãn có sửa được không?
Có. Nếu vải còn tốt mà chun lỏng, có thể thay chun mới bằng cách tháo đường may viền, luồn chun mới vào và may lại. Thợ may sửa đồ làm việc này nhanh. Một giải pháp tạm là dùng kẹp ga dạng dây chun bắt chéo dưới đáy nệm.
Ga chun cho nệm lò xo dày có khác không?
Nệm lò xo thường dày và góc vuông, mặt bên cứng, nên ga cần đủ chiều cao ôm và chun khoẻ. Nệm lò xo có lớp gối trên nệm phồng ở mặt trên cần đo độ dày ở chỗ phồng nhất. Ngoài ra không có yêu cầu riêng về chất liệu.
Mua ga cho nệm 1m6 × 1m9 thì sao?
Nệm dài 1m9 ít gặp hơn 2m. Dùng ga 1m6 × 2m vẫn được, phần dư ở chiều dài khoảng 10 cm sẽ nằm dưới đáy, chấp nhận được nếu chiều cao ôm vừa. Nếu chiều cao ôm đã sát, ga sẽ hơi lỏng ở hai đầu, nên tìm ga đúng kích thước hoặc may đo.